Crkva sv. Vinka Paulskog: Najstarija očuvana katolička crkva iz austrougarskog perioda u srcu Sarajeva

"101.MEDIJSKA PRIČA O NACIONALNIM SPOMENICIMA U SARAJEVU"

Crkva sv. Vinka Paulskog: Najstarija očuvana katolička crkva iz austrougarskog perioda u srcu Sarajeva

29.12.2017 - 15:24
Ostalo

Crkva svetog Vinka Paulskog je gotička rimokatolička crkva u središtu Sarajeva. Crkva posvećena svetom Vinku Paulskom nalazi se u sklopu samostanskih zgrada Sestara milosrdnica i spada u red nacionalnih spomenika koji se nalaze u glavnom gradu Bosne i Hercegovine. 

Kako se to navodi u elaboratu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika u Bosni i Hercegovini, ova građevina posjeduje veliku ambijentalnu i hitorijsku vrijednost u okviru gradske ambijentalne cjeline ulice Maršala Tita, te tako predstavlja najstariju očuvanu katoličku crkvu iz austrougarskog perioda u Sarajevu.

Prve sestre Milosrdnice, čiji je zaštitnik sveti Vinko Paulski, dolaze u Sarajevo krajem osmanskog perioda, tačnije 13.11.1871. godine, kada odmah po svom dolasku otvaraju Žensku školu sa oko pedeset štićenica.

Godine 1874. na obali Miljacke, župnik fra Grga Martić kupuje zemljište na kojem su izgrađeni biskupski stan, škola i samostan sestara milosrdnica. Novoizgrađena škola je bila jednospratnica sa 6 soba, a njena izgradnja je stajala 1440 forinti. Zbog požara koji se desio oko 1879. godine, kada je uništen dom sestara, sestre milosrdnice su se privremeno preselile u Zagreb, ali se u Sarajevo vraćaju već u februaru 1880. godine.

 

Neposredno po dolasku Josipa Stadlera u Sarajevo, 14. juna 1882. godine, biskup Stadler kupuje zemljište na uglu Čemaluše (današnje Titove ulice) i Kezmanove ulice (današnja Šenoina ulica) i poklanja ga Sestrama milosrdnicama, kako bi na toj lokaciji sagradile Crkvu, samostan i školu. Za tu svrhu, 8. maja 1883. godine je dobijena građevinska dozvola, a gradnja prvog dijela kompleksa završena je 19. novembra 1883. godine. Projektant je najvjerovatnije bio Josip Vancaš, autor najvećeg broja katoličkih vjerskih objekata u Bosni i Hercegovini za vrijeme austrougarskog perioda. Do 1883. godine izgrađeni su Crkva i Samostan gdje se vršila školska nastava na uglu današnjih ulica Titove i Šenoine, dok je zasebna školska zgrada (Učiona i Zavod milosrdnih sestara) na uglu ulica Šenoine i Branilaca grada (ulica Franje Josipa – naziv iz austrougarskog perioda) izgrađena 1904. godine.

Po useljenju u samostanski objekat 1883. godine, otvoren je 5. razred Više djevojačke škole, a pohađalo ga je 7 učenica. Sljedećih godina, postupno se otvarao po jedan viši razred, a otvoreno je i dječije zabavište. Godine 1893. u školskom dvorištu je izgrađena jednospratna kuća za vjeroučitelja u kojoj su obično živjela i po 3 dječaka iz siromašnih porodica, kao i uposlenici Sestarskog gospodarstva “Lurda” koji se nalazio u današnjoj ulici Čekaluša na broju 61.  

Godine 1899. osnovnu školu je pohađalo 206, a Višu djevojačku školu 45 učenica. Zbog stalnog povećanja broja učenica, obrazovnu ustanovu je bilo potrebno nadograditi u dva navrata 1888. i 1899. godine Nekoliko godina kasnije, 1902. godine, enterijer Crkve sv. Vinka je oslikan od strane Dragutina Inchiostri Medenjaka. Zidne slike su izgubljene tokom ratnih razaranja (1992-1995).

Godine 1904, kada je za direktora Zavoda svetog Vinka izabran dr. Ivan Šarić, izvršena je izgradnja namjenske školske zgrade gdje je smještena Učiona i Zavod milosrdnih sestara. Projektant zgrade je bio Josip Vancaš. Taj objekat je nadovezan na postojeću samostansko-školsku zgradu na južnoj strani današnje Šenoine ulice.

Namjenski školski objekat je izgrađen u skladu sa uredbama projektovanja po normativima novih građevinskih propisa, odnosno Građevinskog reda za Zemaljski glavni grad Sarajevo iz 1893. godine. Ti propisi nadopunjuju prvu austrougarsku građevinsku regulativu iz 1880. godine.

Godine 1908, kada je proglašena aneksija Bosne i Hercegovine, u Zavod svetog Vinka je smješteno 500 austrougarskih vojnika koji su u značajnoj mjeri oštetili kompleks.

Godine 1912. izvršen je inspekcijski nadzor rada škola smještenih u Zavodu, te su nakon urednog nalaza Viša djevojačka i osnovna škola dobili pravo javnosti. Jula 1914. godine školske prostorije je zaposjela austrougarska vojska. Prva restauracija Crkve sv. Vinka se odigrala 1921. godin, iako podaci o postupku nisu sačuvani.

Dana 13. aprila 1941. godine, tokom avionskog bombardovanja Sarajeva, polupani su prozori i vrata škole, a većim dijelom je uništen školski namještaj. Neposredno poslije u prostorije škole se useljava njemačka vojska koja je učinila znatnu štetu. 

Godine 1945. u prostorije Škole ulazi Narodnooslobodilačka vojska, a posjed Zavoda svetog Vinka Paulskoga se proglašava državnim vlasništvom. 

Godine 1997. izrađen je projekat restauracije stare zgrade Samostana u kojem je predviđeno smještanje Zdravstvene ustanove svetog Vinka. 

Dvijehiljaditih zgrade Škole građene 1904. godine je obnovljena. Tom prilikom je izvršena obnova fasada, kao i izmjena drvene vanjske stolarije bijelim pvc pozicijama. Izvršena je adaptacija potkrovlja gdje je smješten upravni kadar. Izvršeno je oblaganje holova i originalnog kamenog stepeništa protivkliznom keramikom. Nastavni kabineti su primjereno opremljeni za nastavu, a cjelokupan enterijer, uključujući sanitarne prostorije, je savremeno opremljen. Po završetku radova, 13. septembra 2004. godine kada je obavljen tehnički prijem zgrade, u objekat je smještena Srednja medicinska škola Zavod svetog Vinka, koja djeluje u Sastavu katoličkih “Škola za Europu”.

 

Ovaj spomenik jedan je od 101. nacionalnog spomenika koji se nalazi na području Sarajeva. Priče o tim spomenicima dio su projekta "101. medijska priča o nacionalnim spomenicima u Sarajevu" kojeg provodi Udruženje "Bosanski stećak" s ciljem promocije kulturno-historijskog nasljeđa Bosne i Hercegovine.

Projekat podržava:

BNN.BA