Male Daire i Luledžina ulica na Baščaršiji - ambijentalna cjelina od historijskog značaja

"101. MEDIJSKA PRIČA O NACIONALNIM SPOMENICIMA U SARAJEVU"

Male Daire i Luledžina ulica na Baščaršiji - ambijentalna cjelina od historijskog značaja

17.12.2017 - 14:25
Izložbe

Ambijentalna cjelina Kazandžiluka, Malih Daira i Luledžine ulice, na Baščaršiji u Sarajevu, skup dućana i magaza koji formiraju tri ulice u predstavlja jednu od najočuvanijih ambijentalnih cjelina ovog dijela grada. Pored očuvanosti samog tkiva Malim Dairama i Luledžinoj ulici posebnu vrijednost daje i očuvanost kazandžijskog zanata. Očuvanje tradicije zanata - izrada i prodaja kazandžijskih predmeta, predstavlja rijetkost u današnjoj Sarajevskoj čaršiji u kojoj o zanatima u pojedinim ulicama kao i o pojediniom zanatima često govore jedino nazivi ulica u kojima su se nekada nalazili. Riječ je o izuzetnom opstanku ambijentalne cjeline od historijskog značaja koja je i do danas zadržala svoju izvornu funkciju....

Iako je na prostoru na kome se nalazi današnje Sarajevo bilo naselja i prije dolaska Osmanlija, svoju kulminaciju u urbanom, ekonomskom i kulturnom razvoju grad doživljava tek u 16. stoljeću. Godina 1462., kada je napisana vakufnama Isa-bega Ishakovića, s pravom se uzima kao početak urbanog života Sarajeva u osmanskom periodu.

Poslije Isa-bega i mnogi drugi namjesnici, predstavnici feudalne klase, bogatiji trgovci i zanatlije, podizanjem raznih objekata vjerskog, društvenog, ekonomskog, kulturnog karaktera, utjecali su da Sarajevo, posebno tokom 16. stoljeća, kada nastaju i najznačajnija arhitektonska ostvarenja osmanskog doba, postane najveći i najznačajniji grad u Bosni i jedan od najvećih na Balkanu.

Jedan od razloga zašto je 16. stoljeće zlatno doba Sarajeva jeste i pojava Gazi Husrev-bega na ovim prostorima u periodu njegovog stolovanja na dužnosti bosanskog sandžak-bega  od 1521. do 1541.

Čaršija je izgrađena do kraja 16. stoljeća. 

Raskršće puteva na kojima se sada nalaze Firduzbegova banja, Čekrekčijina i Baščaršijska džamija, postaje centrom čaršije – Baščaršija. Oko 1554. bila je izgrađena kompletna sarajevska čaršija.

U toj čaršiji egzistiralo je 80 raznih vrsta zanata, organizovanih u jake cehovske organizacije - esnafe. Ti zanati bili su i topografski organizirani po vrstama zanata, odnosno esnafa, tako da su u jednoj ulici bili dućani samo jednog ili više srodnih zanata. Kazandžiluk, Kujundžiluk, Kazazi, Franačka čaršija, Halači, Mudželiti... sve skupa 45 takvih ulica činilo je Sarajevsku čaršiju. Nadaleko čuveni proizvodi sarajevskih zanatlija zadovoljavali su potrebe ne samo Sarajlija, nego su se i izvozili u druge krajeve.

Zanatstvo Sarajevske čaršije i po svojoj strukturi i po samoj sadržini davalo je karakternu osobinu Čaršiji kroz sva vremena razvoja i postojanja, i po tome je stara Sarajevska čaršija - čaršija zanata. Među najstarije i najrazvijenije privredne grane u čaršiji je spadala metalna industrija. Izradom metalne robe su se u Sarajevu bavila tri esnafa: kovački (željezo), kazandžijski (bakar i kalaj) i zlatarski (zlato i srebro). 

Ulica Luledžina smještena je u istočnom dijelu stare čaršije. Ulica se razvila u 16. vijeku na zemljištu Gazi Isa-begova vakufa, koje je zavještano za njegove zadužbine još 1462. godine. U 18. vijeku, a vjerovatno i ranije, bila je to čaršija u sastavu Kazandžiluka. U njoj su se kovali posebni kazandžijski proizvodi, ibrici, pa se po tome zvala Ibrikčijska čaršija. Nekako u isto vrijeme, a pogotovo kasnije, čaršija se zove i Oprkanj i u sastavu te ulice pod imenom bila je i današnja ulica Danila Ilića. 

Jedna od najvećih prijetnji po Čaršiju su bili požari koja je u njima najznačajnije stradavala. Pored požara, značajne štete u Čaršiji su pravile i poplave. Jedna od poplava koja je oštetila više dućana u Kazandžiluku zabilježena i u Bašeskijinoj hronici. Desila se 1767.godine. 

Ambijentalna cjelina Kazandžiluka, Malih Daira i Luledžine ulice je pretrpjela manje štete na objektima tokom rata 1992-1995 godine.

Oštećenja unutar tkiva ambijentalne cjeline nastaju nelegalnim dogradnjama i nestručnim i neprimjerenim intervencijama na objektima koje se izvode nakon 1995. godine.

Ambijentalna cjelina Kazandžiluk, Male Daire i Luledžina ulica danas, posmatrano u arhitektonsko-urbanističkom i funkcionalnom pogledu, predstavlja jednu od najočuvanijih cjelina Baščaršije. Očuvana je morfologija ulica, izgled, oblikovanje i proporcijski odnosi dućana i magaza koji čine čaršiju. Očuvana je tradicija zanata  - izrada i prodaja kazandžijskih predmeta, što predstavlja rijetkost u dašanjoj Sarajevskoj čaršiji u kojoj o zanatima u pojedinim ulicama često govore jedino njihovi nazivi.

Ambijentalna cjelina – Kazandžiluk, Male Daire i Luledžina ulica u Sarajevu 2009. godine proglašena je nacionalnim spomenikom BiH.


Ovaj spomenik jedan je od 101. nacionalnog spomenika koji se nalazi na području Sarajeva. Priče o tim spomenicima dio su projekta "101. medijska priča o nacionalnim spomenicima u Sarajevu" kojeg provodi Udruženje "Bosanski stećak" s ciljem promocije kulturno-historijskog nasljeđa Bosne i Hercegovine.

Projekat podržava:

BNN.BA