Vila „Stefanija“, jedna od najkarakterističnijih vila iz austrougarskog perioda na području Starog Grada

"101.MEDIJSKA PRIČA O NACIONALNIM SPOMENICIMA U SARAJEVU"

Vila „Stefanija“, jedna od najkarakterističnijih vila iz austrougarskog perioda na području Starog Grada

17.03.2018 - 18:45
Ostalo

Vila „Stefanija“ koja se nalazi u ulici Mjedenica br. 5 u Sarajevu nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine proglašena je 2009. godine. Ova historijska građevina predstavlja jednu od najkarakterističnijih vila iz austrougarskog perioda na području Starog Grada. Posebnu vrijednost objektu daje činjenica da je građena tokom 1911. i 1912. godine u istoricističkom duhu, kada većina stvaralaca postaju sljedbenici bosanskog sloga. Objekat je izrađen od visoko kvalitetnog materijala, a očuvani zanatski detalji na objektu su izrađeni sa velikom preciznošću. Historijska građevina ima i veliku ambijentalnu vrijednost, jer se nalazi u ambijentalnoj cjelini mahale Mjedenica gdje se skladno prožimaju arhitekture iz osmanskog, austrougarskog i razdoblja moderne, navodi se u elaboratu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine.

Do prve polovine XVI vijeka formiraju se sarajevske mahale, kao i sama Čaršija. Složena urbana geneza nastanka i razvoja sarajevskih mahala, uključujući mahalu Mjedenica gdje se nalazi vila „Stefanija“, nije nikada do kraja objašnjenja, ali se sa sigurnošću može tvrditi da je to bio složen proces u kojem su se dijelovi mahala spontano izdvajali iz matične mahale i počinjali činiti zasebnu mahalu, a istovremeno su se dijelovi susjednih mahala stapali i odvajali od prvobitnih mahala. Prve mahale vezane za vakufske objekte, nastaju u njihovoj blizini i nose njihova imena. Te mahale je lako identifikovati i pratiti njihovu genezu.

Mahala Mjedenica je osnovana već u prvoj polovini XVI stoljeća, i predstavljala je dio šire Mahale Nedžara hadži-Ibrahima. Ime „Mjedenica“ je slavenskog porijekla, i označava bronzu ali ima i druga značenja. Saobraćajnica se razvila kao sokak oko Nedžar hadži-Ibrahimove džamije koja je izgrađena 1515. godine ili ranije, na istočnom kraju ulice.

U izvoru s kraja osmanskog perioda, iz 1874/75. godine, imenom Mjedenica se naziva i stara Nedžara hadži-Ibrahimova mahala. Ime mahale je nepromijenjeno već četiri stoljeća. Izuzetak je kratak period 1941.-1945. godine, kada ulica nosi naziv njenog žitelja akademika Hamdije Kreševljakovića.

Na jednom malom urbanističkom potezu, nalaze se historijske građevine iz svih perioda gradnje u Sarajevu. Austrougarski period ostavlja snažan pečat na mahali, te nalazimo na veći broj stambenih objekata iz tog perioda, a u sklopu mahale se nalaze i vrijedni objekti nastali u doba moderne.

Historijska građevina – vila „Stefanija“ u ulici Mjedenica broj 5 u Sarajevu, projektovana je i izgrađena 1911/12. godine, kao individualni stambeni objekat porodice Jegger.

Projektant vile je arhitekta Eduard Madurowicz, porijeklom iz Poljske. U istom periodu, stvaraoci poput Vancaša, Pospišila i Tonniesa razvijaju bosanski slog(9), u čijem duhu grade svoja nova ostvarenja, čime dokazuju otklon od istoricizma. Nasuprot takvih stremljenja u arhitekturi, projekat i izvedba vile „Stefanija“ projektanta Eduarda Madurowicza predstavljaju izuzetak, s obzirom da su vezani za prethodno stvaralačko razdoblje austrougarskog perioda kada je akademski historicizam bio dominantan. Gradnja u historicističkom duhu se nastavlja i u periodu kada je bosanski slog odnio prevagu, i kada je imao veći broj sljedbenika u zadnjoj fazi austrougarskog perioda. Historicizam kao ideja, u Sarajevu živi sve do tridesetih godina XX vijeka. Godine 1930. tehničar Miloš Miladinović, završava nerealizovani projekat vile Danila Ćorovića. Na tom projektu su prisutna barokna stepeništa, secesijske terase, zapletena dispozicija, „dinamičnost“ ranijih vremena, i sekvence povezane ne sa funkcijom, nego sa reprezentativnošću.

Godine 1919. familija Jegger prodaje vilu Jevti Lelečiću koji daje novo ime objektu - Vila „Stefanija“, po svojoj supruzi Stefaniji Lelečić, rođenoj Nikolić. Novi vlasnik ne mijenja ništa u odnosu na originalni raspored, osim što na južnom pročelju, iznad ulazne strehe ćiriličnim pismom ispisuje novo ime vile. Objekat je i dalje imao stambenu funkciju. Vila je služila velikoj porodici sa više domaćinstava, od kojih je svako bilo smješteno na jednoj etaži.

Tokom II svjetskog rata, u periodu između 1941. i 1945. godine objekat nije oštećen, a imao je istu namjenu kao i tokom perioda između dva svjetska rata. Nakon završetka II svjetskog rata, izvršena je djelimična nacionalizacija objekta, i vila mijenja namjenu iz individualne stambene vile u objekat kolektivnog stanovanja, s obzirom da se u vilu useljava više porodica koje su međusobno podijelile stambene cjeline. U svaku sobu vile useljena je po jedna porodica. Kasnije je određen broj porodica odselio, te je na svakoj etaži, izuzev potkrovne izvršena preraspodjela jedinstvene stambene površine u dvije nezavisne cjeline. Radi toga je izvršeno probijanje dodatnog ulaza iz stubišta na svakoj etaži. Nasljednice Miroslava Ratković i Danica Semiz, obje rođene Hadžilelečić su nastavile stanovati na dvije etaže (prizemlje i sprat) koje su izuzete iz nacionalizacije.

Od tog perioda do 1992. godine, vršeno je održavanje historijske građevine, uvedene su savremene higijensko-tehničke instalacije, ali nikada nisu vršeni sistematični konzervatorsko-restauratorski radovi.

Tokom posljednjeg rata u BiH, u periodu 1992-95. godina, objekat je pogođen 11 puta. Pokrov objekta je dobrim dijelom bio oštećen, a sjeverna fasada teže oštećena.

Neposredno nakon završetka rata, 1996. godine izvršena je konstruktivna sanacija sjeverne fasade i opravka krova. Tri godine kasnije, u proljeće 1999. godine izvršeni su konzervatorsko-restauratorski radovi originalne ulazne nadstrešnice na južnoj fasadi objekta, nakon čega su između 1999. i 2007. godine na objektu vršeni radovi redovnog održavanja.  

Ovaj spomenik jedan je od 101. nacionalnog spomenika koji se nalazi na području Sarajeva. Priče o tim spomenicima dio su projekta "101. medijska priča o nacionalnim spomenicima u Sarajevu" kojeg provodi Udruženje "Bosanski stećak" s ciljem promocije kulturno-historijskog nasljeđa Bosne i Hercegovine.

Projekat podržava:

BNN.BA