Zgrada Marijin dvora, najznačajniji primjer palate u Sarajevu

"101.MEDIJSKA PRIČA O NACIONALNIM SPOMENICIMA U SARAJEVU"

Zgrada Marijin dvora, najznačajniji primjer palate u Sarajevu

19.03.2018 - 15:29
Ostalo

Zgrada Marijin dvora (Marienhof) predstavlja najznačajniji primjer palate u Sarajevu i građena je etapno u periodu od 1885. do 1899. godine. Ovaj objekat, danas već historijska građevina, građena je kao stambeno-poslovna dvospratnica u formi zatvorenog bloka, dok je nakon završetka radova, s prelaza iz XIX u XX vijek, bila najveći stambeni objekat u Sarajevu. 

Marijin dvor (Marienhof) se nalazi u istoimenom historijskom centralnom dijelu grada. Objekat  je svojom  južnom stranom orijentiran prema  Ulici maršala Tita. Prema sjeveru, palača je ograničena Ulicom Avgusta Brauna, prema istoku Dolinom ulicom, a prema zapadu ulicom kralja Tvrtka.

Objekat se sastoji od zgrade i dvorišta, a nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine proglašen je 2007. godine. 

Već početkom austrougarskog perioda, u gradu Sarajevu se osjete velike  ekonomske, socijalne i kulturne promjene. Arhitektura i urbanizam Sarajeva doživljavaju radikalnu transformaciju, navodi se u elaboratu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine

Sarajevo se do 1878. godine oblikovalo po svim pravilima orijentalnog grada. Uspostavaljanjem nove uprave, urbano tkivo Sarajeva se razvija pod direktnim evropskim uticajima. Na tradicionalnu urbanističku matricu, gdje je Čaršija središte javnog života, oko koje se nadovezuju stambene jedinice-mahale, sada se nastavalja novi, evropski arhitektonski i urbanistički koncept. Nova uprava širi grad prema zapadu, nizvodno uz Miljacku, duž Sarajevskog polja, te uspostavalja zakonsku urbanističku regulativu kao osnov za razvoj savremenog evropskog grada.

Razvoj modernog grada pratio je razvoj nove naučne discipline – modernog urbanizma koji je pratio razvoj novog socijalnog, političkog i ekonomskog sistema. U razvoju modernog urbanizma na prvom mjestu bilo je stanovanje.

Područje Sarajeva, gdje je kasnije sagrađena palata Marijin dvora, za vrijeme osmanskog perioda se nazivalo Gornja Hiseta. Gornja Hiseta su se nalazili u Šejh Magribijinoj mahali, a isti kvart je, još za osmanskog vremena, bio poznat i pod nazivom Carina. Ovo područje Sarajeva je svakako bilo nastanjeno mnogo prije osmanskog perioda i ima korijene koji sežu do daleko u prošlost. Do II svjetskog rata, ovdje su bili sačuvani ostaci starog hrišćanskog groblja, na kojem je utvrđen  kontinuitet sahranjivanja, od III do XIX vijeka. Postoje i stariji tragovi, koji vode sve do rimskog perioda, a dokaz tome su sačuvani ostaci antičkih građevina koje su bile opremljene mozaicima.

 

Zgrada Marijin dvora (Marienhof) je najznačajniji primjer palate u Sarajevu i građena je etapno od 1885. do 1899. godine. Ova zgrada je građena kao stambeno-poslovna dvokatnica u formi zatvorenog bloka.

Nakon završetka radova, s prelaza iz XIX u XX vijek, ovaj objekat je bio najveći stambeni objekat u Sarajevu.

Ova palata, spada u red palata u bloku, sa unutrašnjim ekonomskim dvorištem. Palate nisu bile karakteristične za stambenu gradnju prvih dvadesetak godina austrougarskog perioda. U ovom prvom periodu, vezanom za period historicizma u Sarajevu, palata Marijin dvora predstavlja veliki izuzetak.

Pretpostavalja se da je ova palata građena kao ogledna zgrada, musterhaus, industrijalca Augusta Brauna, proizvođača građevinskog materijala, odnosno proizvoda od opeke. Izvedba objekta na Marijin dvoru predstavlja opredmećenje mogućnosti materijala jedne industrijske grane, pa se nameće zaključak da je marketinški momenat bio vrlo bitan za način gradnje i dimenzije objekta. Nije  postojala stvarna potreba za gradnjom jednog objekta tih dimenzija u Sarajevu krajem XIX vijeka. Iz tog razloga, sve do zvanične aneksije Bosne i Hercegovine (1908.) od strane austrougarske, nisu se masovno gradile velike stambene palate.

Sve palate u Sarajevu, sa izuzetkom upravo Marijin dvorske palate, građene su  tek u doba procvata secesije na području grada. Tek nakon aneksije, donesen je akt o oslobađanju od poreza na gradnju, na period od 20 godina, što je dovelo do intenziviranja izgradnje stambenih objekata.

Industrijalac i veliki građevinski poduzetnik August Braun, nakon izgradnje prve faze palate Marijin dvora (blok prema Titovoj ulici), prihvata se ambicioznog zadatka izrade Regulacionog plana čitavog područja, 1895. godine. Po ovom Regulacionom planu, isti poduzetnik, pored palate Marijin dvora, gradi većinu objekata u Ulici kralja Tvrtka.

Po podacima iz Regulacionog plana iz ovog perioda, područje od Doline ulice do Kasarne, koje je ograničeno sa juga i sjevera ulicama Zmaja od Bosne i Kranjčevićevom, izgrađeno je u periodu od 1895. godine do 1897. godine.

U ovu izgradnju pripada blok koji se nalazi u Ulici kralja Tvrtka na br. 4 i 6; u Ulici Augusta Brauna na brojevima 1 i 3; i u Dolinoj ulici na brojevima 3 i 5. Ovaj blok pripada drugoj fazi gradnje palate Marijin dvora, a nalazi se upravo na mjestu gdje je austrougarska vlast zatekla najzapadniji dio grada, građen za vrijeme osmanskog perioda.

U periodu od 1897. do 1899. godine, gradnja palate je potpuno završena.

Od završetka gradnje zgrade, objekat je imao poslovno-stambeni karakter i takav karakter je zadržao do danas. Do II svjetskog rata, ova palata je bila i sjedište policijske stanice (takozvana „karaula“), osnovne škole i stručne ženske škole. 

Danas se ovi sadržaji ne nalaze unutar kompleksa zgrade Marijin dvora, ali su policijska stanica, kao i osnovna škola, u drugoj polovini XX vijeka, našli svoje mjesto u zoni ove urbanističke cjeline. 

Projektant palate, kao i neposredni izvođači su nepoznati, jer nisu sačuvani pismeni niti drugi tragovi. Od originalne dokumentacije, pronađen je samo jedan nacrt karakteristične etaže i to bez potpisa autora. Ovaj nacrt se nalazi u posjedu porodice Braun, koja je prije posljednjeg rata u BiH stanovala u ulici kralja Tvrtka. 

Nakon II svjetskog rata, objekat ne mijenja svoju stambeno-poslovnu namjenu, bez obzira na činjenicu da je promijenjen vlasnički odnos. Ovaj objekat koji je bio u privatnoj svojini, postaje društvena svojina.

Pojedini poslovni prostori mijenjaju namjenu, a pojedini stanovi postaju poslovni prostori. U drugoj polovici XX vijeka se dodatno podiže nivo tehničke i instalacione opremljenosti objekta, što se posebno odnosi na elektroinstalacionu mrežu i sanitarije. Pedesetih i sedamdesetih godina bilježe se neprimjerene intervencije na objektu. To se odnosi na dogradnju restoranske kuhinje u dvorištu i kasnije loše izvedenu adaptaciju tavana u stambeni prostor. 1986. godine se vrši temeljita restauracija fasada objekta.

Tokom rata, u periodu od 1992. do 1995. godine, objekat je pogođen više puta, ali nisu zabilježena znatnija oštećenja.

Nakon ovog rata objekat takodjer ne mijenja svoju stambeno-poslovnu namjenu, i predstavlja jedan od objekata u povijesnoj jezgri koji se može pohvaliti funkcionalnom i oblikovnom izvornošću.

 

Ovaj spomenik jedan je od 101. nacionalnog spomenika koji se nalazi na području Sarajeva. Priče o tim spomenicima dio su projekta "101. medijska priča o nacionalnim spomenicima u Sarajevu" kojeg provodi Udruženje "Bosanski stećak" s ciljem promocije kulturno-historijskog nasljeđa Bosne i Hercegovine.

Projekat podržava:

 

BNN.BA