Crkva u Reljevu: Nacionalni spomenik koji opstaje više od 220 godina

"101. MEDIJSKA PRIČA O NACIONALNIM SPOMENICIMA U SARAJEVU"

Crkva u Reljevu: Nacionalni spomenik koji opstaje više od 220 godina

30.01.2018 - 14:17
Ostalo

Graditeljska cjelina - Crkva Prenos mošti sv. oca Nikolaja i zgrada Bogoslovije u Reljevu nacionalnim spomenikom proglašena je 2010. godine. Ova graditeljska cjelina građena je početkom austrougarskog perioda, u vrijeme kada pravoslavna crkva u Bosni i Hercegovini ponovo postaje autonomna mitropolija i dobija svoju nacionalnu jerarhiju (svešteništvo), nakon perioda 1766.–1878., kada su se na čelu mitropolija nalazili grčki mitropoliti fanarioti. Iako je nakon 1995. godine crkva bila česta meta napada, danas crkva je i danas u upotrebi, te tako opstaje više od 220 godina. 

Godine 1219. osnovana je samostalna srpska arhiepiskopija. Dabarska eparhija, čije je sjedište prvobitno bilo u Banji kod Priboja (na Limu). Eparhija je obuhvatala i oblasti izvan teritorije koje su 1219. godine i kasnije pripadale Bosni. Nakon pada Bosne pod Osmanlije 1463. godine, dabrobosanski mitropolit je pored vršenja duhovnog nadzora nad pravoslavcima u Bosni, od pećkog patrijarha dobio zadatak da brine i nad pravoslavnima u Dalmaciji. Sjedište dabrobosanskog mitropolita bilo je najprije u manastiru Banji u Dabru. Od 1713. godine, tron vladičanstva prebačen je u Sarajevo, gde se nalazi i danas, navodi se u elaboratu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika u Bosni i Hercegovini, u kojem se pored ostalog, navode i historijski podaci nacionalnog spomenika.

Nakon ukidanja organizacije Pećke patrijaršije 1766. godine, na katedru dabrobosanskih mitropolita dolaze Grci. Nakon uspostavljanja austrougarske vlasti u BiH 1878. godine nastupile su i nove prilike za Pravoslavnu crkvu u BiH. Početkom austrougarskog perioda u BiH, 1880. godine na osnovu sporazuma između austrougarske vlasti i Carigradske patrijaršije, Pravoslavna crkva u Bosni i Hercegovini postala je autonomna mitropolija, pod vrhovnom duhovnom vlašću carigradskog patrijarha, u čiji sastav pored Dabrobosanske eparhije ulaze i Zvornička, Zahumsko-hercegovačka, a kasnije i Banjalučko-bihaćka eparhija. U tom historijskom periodu Pravoslavna crkva u Bosni i Hercegovini je dobila i svoju nacionalnu jerarhiju (grčke mitropolite zamijenili su velikodostojnici Srbi), a grčki mitropolit Antim je odstupio. Na njegovo mjesto dolazi dabrobosanski mitropolit Sava Kosanović koji je tu dužnost obavljao u period od 1881. do 1885. godine. Već 1882. godine osnovana je Bogoslovija sa seminarom za sve bosanskohercegovačke eparhije, koja je do Prvog svjetskog rata radila u Reljevu, a između dva svjetska rata u Sarajevu. Izgradnja zgrade gdje je smještena Bogoslovija u Reljevu izvršena je u periodu između 1883. i 1884. godine, na zemljištu koje je darovao mitropolit Sava Kosanović, a kao projektanti se pojavljuju arhitekti Johan Kellner i Josip Czerny.

     

Godine 1884. završena je izrada projekta po kojem je izvedena Crkva posvećena prenosu mošti sv. oca Nikolaja u Reljevu, a projektant objekta je bio koautor projekta Bogoslovije - Josef Czerny. Vjerski objekt je izveden u periodu između 1884. i 1886. godine, a gradnja je izvršena o trošku barona Feodora Nikolića. Crkva je posvećena prazniku Prenosa moštiju dabrobosanskog mitropolita Đorđa Nikolajevića, koji je umro 8. 2. 1896. godine. Godine 1890. Đorđe Nikolajević, koji je prvobitno želio da bude sahranjen u Crkvi u Reljevu, naložio je izgradnju sopstvene grobnice u srednjem dijelu vjerskog objekta. U dodatku testamenta pisanom februara 1893., mitropolit Đorđe Nikolajević mijenja svoju odluku, i traži da se u Crkvi sv. Save u Blažuju kod Sarajeva načini grobnica u koju će se iz Reljeva prenijeti njegovi posmrtni ostaci, ako u Reljevu budu sahranjeni. Mitropolit je 1896. godine sahranjen na groblju Koševo u Sarajevu, a ne u Reljevu.

Tokom većeg dijela austrougarskog perioda Crkva prenos mošti sv. oca Nikolaja je služila isključivo za potrebe đaka i nastavnog kadra Bogoslovije. Godine 1911. Crkva dobija ulogu parohijske crkve, pa služi i narodu nastanjenom u Reljevu i okolici. Godine 1917., obustavljen je rad Bogoslovije u Reljevu, čije je sjedište prebačeno u Sarajevo. Od tada, pa do 1941. godine zgrada Bogoslovije u Reljevu ima funkciju sirotišta. Tokom Drugog svjetskog rata objekti Crkve i Bogoslovije u Reljevu nisu doživjeli razaranja, ali je sveštenik Risto Eranović cijeli tok rata proveo u zarobljeništvu. Nakon 1945. godine, u promijenjenim društvenim okolnostima, Crkva prenos mošti sv. oca Nikolaja i dalje je imala ulogu parohijske crkve, dok je zgrada Bogoslovije adaptirana u osnovnu školu “Gavrilo Princip”. Ta osnovna škola je bila u funkciji tokom druge polovice XX. stoljeća, sve do konca 1995. godine.

Godine 1996. objekat je devastiran, i od tada škola prestaje sa radom, nakon čega su 2005. godine izvršeni konzervatorsko-restauratorski radovi na fasadama vjerskog objekta, kao i radovi u unutrašnjosti objekta. 

Ovaj spomenik jedan je od 101. nacionalnog spomenika koji se nalazi na području Sarajeva. Priče o tim spomenicima dio su projekta "101. medijska priča o nacionalnim spomenicima u Sarajevu" kojeg provodi Udruženje "Bosanski stećak" s ciljem promocije kulturno-historijskog nasljeđa Bosne i Hercegovine.

Projekat podržava:

BNN.BA