Na Starom groblju na Kovačima već 500 godina počivaju preci bosanskih muslimana...

"101.MEDIJSKA PRIČA O NACIONALNIM SPOMENICIMA U SARAJEVU"

Na Starom groblju na Kovačima već 500 godina počivaju preci bosanskih muslimana...

14.03.2018 - 12:28
Ostalo

Na području Sarajeva postoji veliki broj grobalja koja predstavljaju složene duhovne simbole prošlosti i trajanja. Kao dijelovi urbane prostorne kulture svojim stoljetnim prisustvom u prostoru ova groblja stekla su status spomenika sepulkralne umjetnosti. Do dolaska austrougarske uprave na ove prostore, u Sarajevu je bilo najmanje 270 muslimanskih grobalja.

Jedno od njih je i Staro groblje na Kovačima koje čini niz od 200 neravnomjerno raspoređenih starih nišana, različitih oblika i veličina. Najstariji od njih potiče iz davne 1548. godine...

U jednom sumarnom popisu bosanskog Sandžaka iz 1515.-16. godine u Sarajevu se spominje Mahala Mekabir, odnosno Mahala Groblje. Istraživanjima vođenim od strane H. Šabanovića, a koja su kasnije objavljena u njegovom radu o postanku i razvoju Sarajeva, došlo se do pretpostavke da je riječ o mahali koja se nalazi na platou iznad desne obale rijeke Miljacke i kroz čije središte vodi ulica Nadmlini, odnosno do pretpostavke da je mahala Mekabir ustvari mahala Kovači.

Ukoliko je ova pretpostavka tačna, groblje na Kovačima, spada u jedno od starijih sarajevskih grobalja i potiče iz 15. stoljeća.

Na takvu konstataciju može navesti i izgled, odnosno veličina i oblik nišana, kao i stepen njihove obrade. Ovo se prvenstveno odnosi na parcelu 1 gdje je ostalo sačuvano nekoliko vrlo starih nišana. Njihove karakteristike, u prvom redu veličina i oblikovni elementi, datiraju ih u 15. stoljeće, odnosno u prve godine osmanske vladavine u našim krajevima.

Staro groblje na Kovačima izvorno se protezalo od ulice Nadmilini (na jugu), prema Jekovcu i Žutoj Tabiji (na istoku), kulama u Širokcu i Ploči (na sjeveroistoku) do Saburine ulice. Prema zapadu groblje se spuštalo skoro do Baščaršije. Groblje je bilo sastavljeno od devet parcela ispresijecanih pješačkim stazama. Čak četiri parcele su ekshumirane, dok je samo jedan manji broj nišana prenesen u groblje na Grlića brdu.

Danas se na ovom groblju nalazi više od 200 nišana, dok ih je ranije bilo više od 400. Sa natpisom je 165 nišana. Najstariji nišan sa natpisom potiče iz 1548. godine, dakle prije 470 godina, dok je najmlađi iz 1878. godine, podaci su Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika. 

Godine 1964. groblja su pretvorena u parkovnu površinu sa stazama. Na najistočnijem dijelu groblja, koje se nalazi ispod zida koji povezuje kapi-kule u Širokcu i Ploči, odnosno južno od Saburine ulice, sedamdesetih godina 20. stoljeća izgrađen je sportski centar. Na ovoj parceli su se nalazili grobovi ograđeni posebnom drvenom ogradom, a koji su pripadali barjaktarima Kandeliji i Geljlana Rizvanu, učesnicima bitke s austrijskim trupama pod Banjom Lukom, a koji su umrli 1782. godine.

Spomen na ovu dvojicu barjaktara sačuvao se i u narodnoj pjesmi. Sve do pred II svjetski rat nad grobovima ovih junaka paljene su svijeće u znak poštivanja prema njima.

Upoređujući sadašnje stanje ovog groblja sa stanjem groblja u vrijeme kada ga je obrađivao M. Mujezinović 1964. godine, može se ustanoviti da je velika većina nišana nestala. Izuzetak su parcele 1 i 2. Prilikom izgradnje sportskog igrališta manji dio nadgrobnika ugrađen je u zid koji povezuje Kapi-kule Ploča i Širokac, dok je sudbina većeg dijela nepoznata. Godine 2004. uređena je ograda kompleksa i potporni zid.

Iako je velikim dijelom kompleks devastiran, na preostalim nišanima vidljiv je razvoj islamske nadgrobne arhitekture Sarajeva. Natpisi na nišanima daju obilje podataka o porodicama koje su naseljavale okolne mahale.

Većina nišana na ovom groblju je sa turbanom ili bez natpisa. Nišani predstavljaju prelazni oblik sa srednjovjekovnih nadgrobnika. Sačuvana narodna tradicija nišane pripisuje Osmanlijama koji su poginuli prilikom osvajanja ovih krajeva.

Jedna od karakteristika ovih nišana je veličina, gruba obrada kamena (grubo klesani obelisk na čijem vrhu se nalazi polulopta predstavlja najstariji oblik nišana) i dekorativni elementi koji odgovaraju dekoracijama koje se javljaju na stećcima – ruka (sa laktom) šaka, luk i strijela, štap (čomaga) mač, sablja, a česti su i motivi polumjeseca i polulopte često zajedno u kombinaciji.

Na ovom groblju je do 1946. godine bio nišan izvjesnog Turalije, sina Hamzina, koji je prenijet u lapidarij Gazi Husrev-begove biblioteke. Sudeći prema natpisu, ovaj nišan potiče iz 1552. godine.

Neki od natpisa na nišanima ispisani arapskim pismom su:

... "Fatiha. Pomilovana i oproštena Nefisa-hanuma, kći Abdulaha Sandžakdara. Za Božje zadovoljstvo proučite Fatihu. 7. Ramazan 1255"

"U ovom mezaru leži Subašić Aziz-aga, sin Osman-age. Fatiha za njegovu dušu. Godina 1282, 12 džumadel-uhra. (3.11.1865)"

"On je Vječni, Živi, Jedini. Umi Kulsum-hanuma, kći sarajevskog ešrafa Dženetića hadži Mustafe-bega, supruga umrlog Abdi-age Džinića. Nakon pedeset i pet godina lijepo provedenog života odazva se pozivu 'Vrati se'. Za umrlu prouči Fatihu. 2. Džumadel-ahire 1295 (3. 6.1878)" ...

Grobljansku cjelinu starog groblja na Kovačima Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH 2007. godine proglasila je nacionalnim spomenikom.

Ovaj spomenik jedan je od 101. nacionalnog spomenika koji se nalazi na području Sarajeva. Priče o tim spomenicima dio su projekta "101. medijska priča o nacionalnim spomenicima u Sarajevu" kojeg provodi Udruženje "Bosanski stećak" s ciljem promocije kulturno-historijskog nasljeđa Bosne i Hercegovine.

Projekat podržava:




 

A.Zornić

BNN.BA