Nacionalni spomenik BiH: Hotel Zagreb, simbol Sarajeva

"101.MEDIJSKA PRIČA O NACIONALNIM SPOMENICIMA U SARAJEVU"

Nacionalni spomenik BiH: Hotel Zagreb, simbol Sarajeva

13.02.2018 - 12:34
Ostalo

Zgrada hotela Zagreb u Sarajevu smještena je u centralnom dijelu grada na Marijin Dvoru, a pripada južnom nizu Titove ulice na uglu sa ulicom Valtera Perića. U neposrednoj blizini, na suprotnoj strani Titove ulice nalazi se zgrada Marijin Dvora, po kojoj je nazvana cjelokupna gradska četvrt. Ovo naselje bilo je naseljenog još od rimskog doba, a godinama kasnije je baštinilo najljepša građevinska zdanja iz vremena Austrougarske...

Ovo područje se za vrijeme osmanskog perioda zvalo Gornja Hiseta, a bilo je smješteno u Šejh Magribijinoj mahali, koja se nazivala i Carina. Krajem osmanskog perioda, polovinom XIX vijeka na području naselja počinju se graditi objekti koji svojim tehničkim i stilskim osobinama (zgrada stare Vojne bolnice) nagovještavaju prodor evropske historicističke eklektike.

Početkom austrougarske uprave u Sarajevu, 1878. godine, počinje nova epoha razvoja urbanističke i graditeljske djelatnosti u Sarajevu, koja će u kratkom roku izmijeniti urbanu fizionomiju grada. Nova vlast širi gradsko područje prema zapadu, nizvodno niz Miljacku i uspostavlja urbanističku regulativu kao osnov za razvoj savremenog evropskog grada. 

Marijin Dvor spada u gradske kvartove koji su doživjeli najveće promjene u prvoj fazi austrougarskog perioda, osamdesetih i devedesetih godina XIX vijeka. Prvi podaci vezani za parcelu gdje se danas nalazi zgrada hotela Zagreb, iz austrougarskog perioda sežu do 1886. godine, kada je vlasnik nekretnine bio Osman Vatrić iz Sarajeva. Godine 1893. vlasništvo nad nekretninom preuzima Ana Pavlović, rođena Sehlemer, iz Sarajeva, a 1894. godine polovina vlasništva nekretnine se uknjižuje na ime Ferdinando Chiesae i njegovog nasljednika.

Na austrougarskoj mapi iz 1898. godine ucrtana je uglovnica današnjeg hotela Zagreb, koja je predstavljala prvu u nizu kasnije nastalih objekata izgrađenih duž ulice Valtera Perića. U tom periodu, vlasništvo nad nekretninom je bilo upisano na Anu Pavlović i Ferdinando Chiesau. Projektant objekta nije poznat, ali je moguće pretpostaviti da se radilo o Karlu Paržiku. Nisu sačuvani originalni nacrti, niti građevinska dozvola.

Tada su se sve zgrade, javne bezuslovno, a privatne po pravilu, morale graditi od kvalitetne pečene cigle ili kamena, pokrivati vatrootpornim materijalom, a stepeništa su morala biti građena od kamena ili nekog drugog vatrootpornog materijala. Novim građevinskim redom, zgrade za stanovanje su, pored prizemlja mogle imati još najviše dva sprata. Građevinskim redom je propisana i širina ulica, ali i trotoara prema objektima.

Ne postoje sačuvani podaci o događanjima vezanim za objekat iz I svjetskog rata (1914-18), ali se može zaključiti da objekat nije doživio značajnija oštećenja. 

Kupoprodajnim ugovorima iz 1920. i 1923. godine vlasništvo nekretnine je preneseno na Vladislava Cervenku i Mariju Zeifler (rođenu Spaček), odnosno Josipa Taboreja. Godine 1926. i 1927, braća Abram i Salamon (Jakob) Altarac iz Sarajeva preuzimaju vlasništvo nad zgradom.   

Devetnaestog aprila 1932. izvršena je promjena vlasništva nad objektom. Od tada, vlasništvo glasi na Željezničku kreditnu i potpornu zadrugu iz Sarajeva koja kupuje nekretninu od braće Altarac. Uprava zadruge je odmah pristupila organizovanju planova za nadogradnju trećeg sprata, kao i adaptaciji objekta u cilju njegove transformacije u Zadružni dom.

Za projektanta i voditelja radova izabran je arhitekta Isidor Rajs, istaknuti predstavnik sarajevske moderne, koji se, u ekstremnom izrazu duha moderne, odlučuje za uklanjanje svih neobaroknih ornamenata na fasadama objekta, prilagođavajući autentičnu formu objekta, vlastitom “čistom” geometrijskom projektantskom konceptu.

Sa radovima se otpočelo sredinom avgusta 1933. godine, a svi radovi su bili gotovi do kraja novembra iste godine, tako da je Željeznička zadruga dobila vlastitu upravnu zgradu (Dom zadruge). S obzirom da je Željeznička zadruga djelovala kao kreditno-stambeno dioničarsko društvo, u objektu su predviđene zadružne poslovne prostorije (računovodstvo, sekretarijat, sala za sjednice i drugo), ali i zadružno konačište i restoran.

Takvu funkciju ova zgrada zadržava sve do početka 1941. godine. Neposredno prije početka Drugog svjetskog rata, odnosno od 11. januara 1941. godine zabilježeno je pravo raspolaganja zgradom radi smještanja rezervi u korist Ministarstva trgovine i industrije Kraljevine Jugoslavije. Tokom Drugog svjetskog rata, objekat je oštećen tokom bombardovanja, ali  je sačuvana predratna forma objekta.

Nakon završetka Drugog svjetskog rata, u periodu 1945/46. godina izvršeni su radovi na objektu, koji su podrazumijevali nadogradnju dodatne etaže, tako da od tada spratnost objekta iznosi Sut+P+4.

Od tada pa do 1950. godine u objektu djeluje Željeznička saobraćajna škola. Nakon toga, zgrada je adaptirana za ugostiteljske potrebe i tu je smješten hotel “Zagreb”. 

Godine 1972. izvršena je nacionalizacija zgrade hotela “Zagreb”, koja od tada više nije u vlasništvu Željezničarske kreditne i potporne zadruge S.O.J., već je u društvenom vlasništvu. 

Početkom zadnjeg rata u BiH 1992. godine, hotel Zagreb je pogođen s okolnih brda zapaljivim granatama, te je gotovo u potpunosti izgorio, i od tada nije bio u funkciji.

U aprilu 2014. godine objekat je u potpunosti srušen nakon čega je ponovo izgrađen od istog materijala, iste visine, dužine, broja spratova i s nekadašnjom fasadom.

Ovaj spomenik jedan je od 101. nacionalnog spomenika koji se nalazi na području Sarajeva. Priče o tim spomenicima dio su projekta "101. medijska priča o nacionalnim spomenicima u Sarajevu" kojeg provodi Udruženje "Bosanski stećak" s ciljem promocije kulturno-historijskog nasljeđa Bosne i Hercegovine.

Projekat podržava:

BNN.BA