Nacionalni spomenik u sarajevskoj Ferhadiji jedan je od najznačajnijih ostvarenja moderne

"101.MEDIJSKA PRIČA O NACIONALNIM SPOMENICIMA U SARAJEVU"

Nacionalni spomenik u sarajevskoj Ferhadiji jedan je od najznačajnijih ostvarenja moderne

07.03.2018 - 13:32
Ostalo

Zgrada Vakufa Hovadža Kemaludina u Sarajevu jedno je od najznačajnijih ostvarenja moderne iz perioda između dva svjetska rata, iz opusa pionira bosanskohercegovačke moderne Reufa Kadića. U doba gradnje, ovaj objekat predstavljao je jedan od najreprezentativnijih i najopremljenijih stambeno-poslovnih objekata u gradu, a danas ima veliku dokumentarnu vrijednost u sklopu ambijentalne cjeline Ferhadija ulice u najstrožem centru Sarajeva...

Najprometnija gradska šetnica, ulica Ferhadija, gdje je smješten objekat Vakufa Hovadža Kemaludina (Mekteb), nosi ime po mahali osmanskog dužnostnika i bosanskog sandžakbega Ferhat-bega.

Ulica je formirana u 16. vijeku, s tim da je prvo formiran istočni dio u Gazi Husrev-begovoj mahali godine 1531., a duži zapadni dio, nazvan i Mala Ferhadija je nastao oko 1562. godine. Mala Ferhadija je dopirala do mahale Ćemaluša gdje je prije 1515. godine podignuta džamija Hovadže Kemaludina (Ćemaludina), uz koju se nalazilo groblje, česma i vakufski ženski mekteb.

Krajem tridesetih godina XX vijeka srušeni su i džamija i mekteb i na njihovim mjestima su izgrađeni vakufski objekti. Na mjestu mekteba je napravljena stambeno-poslovna uglovnica, dok je na mjestu džamije podignut kompleksan stambeno-poslovni objekat, u čijem se sastavu nalazi popularno nazvani „JAT”-ov neboder - prvi neboder u Sarajevu.

U periodu između dva svjetska rata u arhitekturi gradskih područja BiH počinju se osjećati snažni evropski uticaji moderne, a to se pogotovo osjeća na primjeru Sarajeva. U Pragu i drugim evropskim centrima obrazuju se domaći arhitekti koji povratkom u BiH u arhitekturu gradova unose duh moderne baziran na dostignućima kubizma i neoplasticizma, a u stvaralačkom postupku teže kreaciji slobodne i čiste geometrijske arhitektonske forme.

Arhitektonsko stvaralaštvo na području centralnog dijela Sarajeva, u tom periodu je vezano uglavnom za stambenu arhitekturu, s tim što su takve građevine izvođene kao interpolacije u duhu moderne, s obzirom da gotovo nisu bili planirani niti izvođeni širi urbanistički potezi.

Tridesetih godina XX vijeka u Sarajevo se vraćaju braća Muhamed i Reuf Kadić, koji su studirali arhitekturu na Visokoj tehničkoj školi u Pragu. U tom periodu su izveli neke od najznačajnijih ostvarenja moderne u Sarajevu.  Kada se govori o stvaralaštvu braće Kadić vezanom za Sarajevo, koautorstvo je ostao pojam koji nije do kraja razjašnjen. Za određene objekte postoje pouzdani podaci da su rađeni u saradnji dva brata, a za druge takvi podaci ne postoje.

Autor projekta stambeno - poslovnog objekta Vakufa Hovadža Kemaludina (Mekteb), je Reuf Kadić, iako postoje i drugačije pretpostavke, navodi se u elaboratu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika BiH.

Reuf Kadić radi na mjestu voditelja Tehničkog ureda i glavnog arhitekta u Vakufskoj direkciji u Sarajevu u periodu od novembra 1935. godine do augusta 1942. godine i u tom je razdoblju za Vakuf projektovao i realizovao više od pedeset projekata, a izrada projekta uglovnice Vakufa Čokadži hadži Sulejmana na Ferhadija ulici spada u red njegovih najboljih ostvarenja.

Projekat zgrade je završen u junu 1939. godine, nakon čega se odmah započelo sa gradnjom. Projekat zgrade Vakufa Čokadži hadži Sulejmana spada u drugo razdoblje (1935-41 godine) stvaralačkog rada Reufa Kadića, u kojem je u svega tri godine (period 1938-40) izveo pet svojih najvažnijih ostvarenja kao samostalan projektant ili u svojstvu koautora.

Objekat je u vrijeme gradnje spadao u najreprezentativnije i najopremljenije stambene objekte u gradu i imao je instalacije telefona, električne energije i plina, dok se grijanje vršilo pećima na čvrsto gorivo. Objekat je na spratovima imao stambenu funkciju, a u prvobitnoj formi, u prizemlju je radila čuvena sarajevska slastičarna „Ramiz“.

Tokom Drugog svjetskog rata na objektu nisu zabilježena oštećenja, a šezdesetih godina XX vijeka, u ulici Čemaluša je sa južne strane dograđen stambeno-poslovni objekat. U istom periodu je ukinuto snabdijevanje objekta plinom, a grijanje se vršilo pomoću TA peći i na čvrsto gorivo. 

Tokom agresije na BiH (1992-95), objekat nije doživio gotovo nikakva oštećenja. Danas objekat ima nepromijenjenu stambeno-poslovnu funkciju, a u prizemlju je godinama ugostiteljski objekat. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika je 2012. godine ovu historijsku građevinu proglasila nacionalnim spomenikom.

Ovaj spomenik jedan je od 101. nacionalnog spomenika koji se nalazi na području Sarajeva. Priče o tim spomenicima dio su projekta "101. medijska priča o nacionalnim spomenicima u Sarajevu" kojeg provodi Udruženje "Bosanski stećak" s ciljem promocije kulturno-historijskog nasljeđa Bosne i Hercegovine.

Projekat podržava:



 

A.Zornić

BNN.BA