Palače izgrađene za austrougarske oficire danas su nacionalni spomenici Sarajeva

"101.MEDIJSKA PRIČA O NACIONALNIM SPOMENICIMA U SARAJEVU"

Palače izgrađene za austrougarske oficire danas su nacionalni spomenici Sarajeva

06.03.2018 - 14:19
Ostalo

Graditeljska cjelina – Oficirski paviljoni u Sarajevu predstavlja značajan primjer stambene gradnje u monumentalnoj kompoziciji slobodnostojećih palata iz austrougarskog perioda u BiH. Pored toga, to je najveća stambena cjelina izgrađena u duhu secesije sa primjesama istoricizma, koja ima veliku ambijentalnu vrijednost u sklopu centralnog gradskog kvarta Marijin-Dvora. Ove palače izgrađene za austrougarske oficire danas su nacionalni spomenici BiH...

Već početkom austrougarske vladavine u gradu Sarajevu se osjete velike ekonomske, socijalne i kulturne promjene. Arhitektura i urbanizam Sarajeva doživljavaju radikalnu transformaciju. 

Sarajevo se do 1878. godine oblikovalo po svim pravilima orijentalnog grada. Uspostavljanjem nove uprave, urbano tkivo Sarajeva se razvija pod direktnim evropskim uticajima.

Na tradicionalnu urbanističku matricu, gdje je čaršija centar javnog života, oko koje se nadovezuju stambene jedinice-mahale, sada se nastavlja novi, evropski arhitektonski i urbanistički  koncept. Austrougarska uprava širi grad prema zapadu, nizvodno uz Miljacku, duž Sarajevskog polja, te uspostavlja zakonsku urbanističku regulativu kao osnov za razvoj savremenog evropskog grada.

Već 1880. ozvaničen je poseban građevinski red „Bauordnung“, koji mijenja osmanski „Zakon o građenju i drumovima“ iz 1863. godine.

Godine 1893. objavljuje se novi Građevinski red, koji zadržava stare odredbe da se adaptacije i nove gradnje mogu vršiti samo uz dozvolu nadležne vlasti. Zadržane su i stare odredbe o proširenju i regulisanju ulica, te odredbe o načinu građenja i konstrukciji.

Ovom uredbom, Građevinski red se konačno odnosi na cijelo gradsko područje, a ne samo na centralno područje, kao što je bilo propisano 1880. godine. Tokom čitavog austrougarskog perioda, učestalo su se gradile stambene palate koje su bile dio nove urbanističke koncepcije.

U prethodnom osmanskom periodu, područje Marijin-Dvora, na kojem su izgrađeni stambeni objekti namijenjeni stanovanju oficira austrougarske vojske - Oficirski paviljoni, nazivalo se Carina.

To područje je bilo nastanjeno mnogo prije osmanskog perioda i ima korijene koji sežu do daleko u prošlost. Do II svjetskog rata, ovdje su bili sačuvani ostaci starog hrišćanskog groblja, na kojem je utvrđen kontinuitet sahranjivanja, od III do XIX vijeka.

Postoje i stariji tragovi, koji vode sve do rimskog perioda, a dokaz tome su sačuvani ostaci antičkih građevina.

Početkom XX vijeka, oficirske nastambe prvobitno su zamišljene u okviru regulacionog rješenja Marijin-Dvora, uz obalu potoka Sušice neposredno uz Filipovića logor (nekadašnja kasarna “Maršal Tito”).

Konačno mjesto i lokaciju ove nastambe su dobile u kvadrantu između ulica Franje Račkog, Koste Hermana i Vilsonovog šetališta.

Oficirski paviljoni su izgrađeni u završnoj fazi austrougarskog perioda, između 1909. i 1914. godine, kada su graditelji bili pod uticajem ideja secesije, s tim da su na objektima prisutni elementi koji upućuju na istoricizam.

Autor urbanističkog rješenja, kao i vjerovatni projektant pojedinih objekata je arhitekta Rudolf Tonnies.

Izgradnji oficirskih paviljona, na zapadnoj stani je u periodu između 1908. i 1913. godine prethodila izgradnja Zemaljskog muzeja po projektu Karla Paržika.

Nakon završetka I svjetskog rata, objekti ne mijenjaju svoju stambenu namjenu, osim što na mjesto austrougarskih oficira useljavaju vojni službenici tadašnje novoformirane državne zajednice – Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, kasnije Jugoslavije.

Iako su Oficirski paviljoni izgrađeni kao slobodno stojeće zgrade, dispozicije stanova su tretirane kao kod gradnje u bloku: Kod svih 5 objekata sobe su, bez obzira na orijentaciju, usmjerene prema ulici. Kuhinje, trpezarije, djevojačke sobe i mokri čvorovi orijentisani su prema unutrašnjem dvorištu.

Tokom II svjetskog rata, nisu zabilježena posebna oštećenja na objektima koji pripadaju ovoj historijskoj cjelini, a nakon završetka rata, stambeni objekti su nacionalizovani.

Za vrijeme agresije na BiH (period 1992-95) cjelokupna graditeljska cjelina se našla na prvoj borbenoj liniji prema naselju Grbavica, tako da su svi objekti pretrpjeli znatna oštećenja usljed bombardovanja teške artiljerije, ali i usljed vatre iz lakog oružja.

Nakon 1995. godine, izvršena je opravka oštećenih krovnih konstrukcija i pokrivača, zamjena i opravka teško oštećene vanjske stolarije i drugi radovi, tako da je u kratkom roku omogućen povratak stanara u njihove stambene jedinice. Na stambenoj zgradi u ulici Franje Račkog su izvršeni temeljiti konzervatorsko-restauratorski radovi.

U istom periodu je došlo do ograničene promjene namjene stambene funkcije u poslovnu, s obzirom da su određene stambene jedinice adaptirane u poslovne prostore.

Sve zgrade koje pripadaju graditeljskoj cjelini se nalaze u vrlo dobrom konstruktivnom stanju, i nakon opravki krovnih konstrukcija i pokrova, i zamjene oštećene ili uništene vanjske stolarije, niti u jedan objekat ne prodire atmosferska vlaga u značajnijoj mjeri. Svi objekti imaju stambenu, odnosno poslovnu funkciju.

Graditeljsku cjelinu oficirskih paviljona Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika je 2010. godine proglasila nacionalnim spomenicima.

Ovaj spomenik jedan je od 101. nacionalnog spomenika koji se nalazi na području Sarajeva. Priče o tim spomenicima dio su projekta "101. medijska priča o nacionalnim spomenicima u Sarajevu" kojeg provodi Udruženje "Bosanski stećak" s ciljem promocije kulturno-historijskog nasljeđa Bosne i Hercegovine.

Projekat podržava:

BNN.BA