Saborna crkva u Sarajevu jedna od najvećih pravoslavnih crkava na prostorima Balkana

"101.MEDIJSKA PRIČA O NACIONALNIM SPOMENICIMA U SARAJEVU"

Saborna crkva u Sarajevu jedna od najvećih pravoslavnih crkava na prostorima Balkana

15.03.2018 - 13:17
Ostalo

Saborna crkva u Sarajevu posvećena Presvetoj Bogorodici jedna je od najvećih pravoslavnih crkava na prostorima Balkana. Njezina izgradnja započeta je na inicijativu srpskih stanovnika grada Sarajeva, dok je sultan Abdul Aziz Han izdao dopuštenje za gradnju crkve, navodi se u elaboratu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine.

Zanimljiv podatak je da je sama izgradnja Saborne crkve u srcu Sarajeva stajala čak 36.000 dukata, te da je novac sakupljen od dobrovoljnih priloga. Tadašnja Vlada dala je na poklon kamen kojim je zidana crkva, a koji je vađen u majdanu u Kovačićima kraj Sarajeva...

Zemljište za izgradnju Saborne crkve u srcu Sarajeva kupljeno je 1859. godine, nakon čega su 15. juna 1863. godine  postavljeni prvi temelji ove sarajevske crkve. Objekt je završen 1868. godine, te tako i danan Saborna crkva gordo stoji u samom centru glavnog grada Bosne i Hercegovine, tadašnjoj Tašli-hanskoj mahali.

Crkva posvećena Presvetoj Bogorodici djelo je majstora Andrija Damjanova, čuvenog graditelja iz XIX. vijeka, koji se proslavio izgradnjom pravoslavnih crkava na prostorima Balkana. On, njegova braća i potomci izgradili su preko četrdeset većih crkava u toku 19. vijeka. Bile su to monumentalne crkve izgrađene u Makedoniji, Srbiji i Bosni i Hercegovini. Sami su ih projektirali, te izvodili građevinske gradove. U Bosni i Hercegovini su izgradili crkve: crkva u Čajniču, Saborna crkva u Sarajevu i Saborna crkva u Mostaru.

Prvi pokušaj ostvarivanja cjelovitih kompozicija, razrađenih u duhu starih srpskih spomenika, predstavljaju hramovi koje je za potrebe SPC-a podigao makedonski graditelj Andrija Damjanov iz Velesa (oko 1813.-1878.) sa saradnicima, u najpoznijem periodu svoje graditeljske djelatnosti, između 1850. i 1875. godine. Došavši u Srbiju 1851. godine, sa bogatim graditeljskim iskustvom stečenim na mnogobrojnim monumentalnim gradskim crkvama u Turskoj, sagrađenim u duhu postbizantijske tradicije, dopunjenim pojedinim elementima stilova zapadnoeuropske provinijencije, Damjanov je postao centralna ličnost prvog perioda traženja srpskog stila. Njegov rad na tom polju obilježit će veliki broj monumentalnih gradskih crkava, na kojim, kao i u ranijem opusu, preovleđuju heterogene stilske koncepcije, ali sada izražene sa naglašenim srpsko-bizantijskim karakterom, povijesnoj matici utvrđenoj na jasnim uzorima.

             

Sarajevska pravoslavna crkvena općina angažovala je potom Andriju Damjanova da sa svojim saradnicima sagradi novu, monumentalnu crkvu u samom centru grada.

Izgradnja Saborne crkve u Sarajevu stajala je 36.000 dukata, a novac je sakupljen od dobrovoljnih priloga. Vlada je poklonila kamen kojim je zidana crkva, a koji je vađen u majdanu u Kovačićima kraj Sarajeva.

Gradnja crkvene zgrade je završena 1868. godine, a gradnja zvonika završena je 1872. godine. Na velikoj svečanosti, u prisustvu vezira, vojske, diplomatskog kora i mnogobrojnih zvanica, crkva je osvećena 2. augusta na Ilindan 1872. godine.

Sarajevska Saborna crkva oštećena je u ratu 1992.-1995. godine, ali je poslije rata sanirana.

U Sabornoj crkvi u Sarajevu od 1888. godine pa do danas pjeva Srpsko pravoslavno pjevačko društvo Sloga. Zamisao za osnivanje društva je potekla iz redova sarajevskih Srba zanatlija koje su predvodili Risto Maksimović, prota Stijepo Trifković, kao i prota Đorđe Petrović, koji je bio član i utemeljivač SPD Sloga. Rad Sloge bio je intenzivan sve do februara 1992. godine i prvih znakova rata u Jugoslaviji. Zbog bolesti, koja će ga godinu dana kasnije pokositi, dirigent Branko Glumac napušta dirigentsko mjesto, a njegov rad u ratnom Sarajevu nastavlja njegova sestra Branka Bošnjak, profesor muzike. Novi rat je donio novu golgotu sarajevskim Srbima. Tih godina su svi srpski pravoslavni hramovi bili zatvoreni, osim Stare crkve na Baščaršiji, kada su pjevači dolazili iz najudaljenijih dijelova grada, gdje su se okupljali i pjevali. U nju se nakon niza godina provedenih izvan crkvenog života, sa obučenom svešteničkom mantijom, vratio prota Krstan Bijeljac, kojem hor duguje zahvalnost za sve što je u tom ratnom periodu učinio. Danas horom diriguje đakon Duško Sandić, profesor crkvene muzike i pojanja. Hor broji četrdesetak članova, koji aktivno učestvuju na svetim bogosluženjima u sarajevskim i drugim crkvama širom cijele dabrobosanske mitropolije, pod duhovnom brigom mitropolita dabrobosanskog gospodina Nikolaja. 

Ovaj spomenik jedan je od 101. nacionalnog spomenika koji se nalazi na području Sarajeva. Priče o tim spomenicima dio su projekta "101. medijska priča o nacionalnim spomenicima u Sarajevu" kojeg provodi Udruženje "Bosanski stećak" s ciljem promocije kulturno-historijskog nasljeđa Bosne i Hercegovine.

Projekat podržava:

A. Rovčanin / BNN.ba

 

BNN.BA