Turali-begova džamija u Tuzli, ostavština jednog od najvećih vakifa u BiH

Nacionalni spomenik nastao u drugoj polovini 16. stoljeća

Turali-begova džamija u Tuzli, ostavština jednog od najvećih vakifa u BiH

04.05.2018 - 15:45
Izložbe

Od dolaska osmanlija sedamdesetih godina 15. stoljeća Tuzla se formira u duhu tradicije orijentalnih gradova, nakon čega početkom 16. stoljeća Tuzla dobiva status grada, sa ukupno pet aglomeracija – čaršiju i mahale. U drugoj polovini 16. stoljeća Tuzla se i dalje razvija, kada se među ostalim formira Turali-begova mahala sa džamijom u središtu... 

 

Graditeljska cjelina - Poljska (Turali-begova) džamija sa grobljem i turbetom u Tuzli od strane Komisije za očuvanje nacionalnh spomenika Bosne i Hercegovine nacionalnim spomenikom proglašena je 2005. godine. Turali-begova džamija sa grobljem i turbetom u Tuzli locirana je u Turali-begovoj ulici, u središtu stare Turali-begove mahale, a danas u prostornoj cjelini "Staro gradsko područje".

Na osnovu arheoloških nalaza može da se tvrdi da je područje Tuzle bilo naseljeno od mlađeg kamenog doba, prije 5.000 godina, u kontinuitetu do danas. Osnovno obilježje naselja na mjestu današnjeg grada Tuzle kroz milenijume je eksploatacija slane vode (slanice) i proizvodnja soli.

Upravo prema riječi za „sol“ i naselje je dobivalo svoje ime. U srednjem vijeku Soli a od početka osmanskog perioda pa do danas, Tuzla. 

Grad Tuzla se od dolaska osmanlija sedamdesetih godina 15. stoljeća, formira u duhu tradicije orijentalnih gradova. Početkom 16. stoljeća Tuzla dobiva status grada a do 1548. godine ima ukupno pet aglomeracija – čaršiju i mahale. U drugoj polovini 16. stoljeća Tuzla se i dalje razvija, kada se među ostalim formira Turali-begova mahala sa džamijom u središtu.

Turali-begova mahala je dobila naziv prema Turali-begovoj džamiji koju je sagradio Turali-beg prije februara 1572. god. Naime, njegova vakufnama - zadužbina, bila je legalizovana krajem ramazana hidžr. 979. godine (oko 15. II 1572. godine). Turali-beg je podigao niz objekata u Tuzli i uvakufio ih za održavanje džamije. Pretpostavlja se da je Turali-beg bio rodom iz Tuzle, a vršio je visoku dužnost sandžak-bega u Smederevskom, Sremskom i Zvorničkom sandžaku.

Turali-beg ulazi u red najvećih vakifa – dobrotvora u Bosni i Hercegovini.

Turali-begova (Poljska) džamija pripada tipu jednoprostorne džamije sa prednjim mahfilom. Pokrivena je četvorovodnim krovom i ima kamenu munaru. Tavanica je ravna i u njoj je izvedena unutrašnja kupola kao specifičnost ovog objekta. Dimenzije džamije su 12,05x19,96 m.

Još 1890. godine, austrougarska uprava izvela znatne radove na objektu. Intenzivno slijeganje tla u Tuzli, odrazilo se i na Turali-begovu džamiju. Godine 1997. pristupilo se konzervatorsko-restauratorskim istražnim radovima a početkom ovog stoljeća se duži niz godina radilo na detaljnoj obnovi objekta džamije kao i uređenju okoline. Kao dio nacionalnog spomenika su turbe i greblje. U neposrednoj blizini džamije, u greblju-haremu džamije, locirano je nepoznato turbe. Radi se o lijepom kamenom turbetu o kome postoje brojne legende.

Greblje-harem Turali-begove (Poljske) džamije okružuje džamiju i prostire se između Turalibegove ulice, Klosterske ulice i slijepe ulice Prolaz, te objekta ekspres restorana. Harem je bio prostraniji sa velikim brojem mezara i odgovarajućih nišana ali danas postoji samo nekoliko.

Projekat „Predstavljanja i afirmacije nacionalnih spomenika Tuzlanskog kantona u elektronskim i drugim aktuelnim medijima“, tokom 2018. godine, izvodi Zavod za zaštitu i korištenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa Tuzlanskog kantona, uz saglasnost i podršku nadležnog Ministarstva za kulturu, sport i mlade TK.

Izvor: Zavod za zaštitu i korištenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa TK

BNN.BA