U srcu Baščaršije samuju napušteni ostaci Firuz-begovog hamama

"101.MEDIJSKA PRIČA O NACIONALNIM SPOMENICIMA U SARAJEVU"

U srcu Baščaršije samuju napušteni ostaci Firuz-begovog hamama

29.01.2018 - 13:32
Ostalo

Firuz-begov hamam je, prema pisanim podacima, izgrađen između 1505. i 1512. godine. U spisima se spominje kao Feriz-begov, Firus-begov i Firduz-begov hamam. Smješten je zapadnim dijelom u ulici Prote Bakovića te jugozapadnim dijelom na ulicu Ćulhan, sjeverno se nalazi ulica Mula Mustafe Bašeskije, dok je južno ulica Sarači. Osnivač ovog hamama prije više od 500 godina bio je Feriz-beg, bosanski sandžak-beg i jedan od slavnih vojskovođa sultana Bajazida II, a ovu građevinu je uvakufio za potrebe svoje medrese. Ovaj hamam je u to vrijeme bio jedno od ukupno sedam javnih kupatila koliko ih je bilo u Sarajevu za vrijeme Osmanlija...

O Feriz-begovom hamamu postoji jako malo podataka, a najviše njih je u istraživanjima bh. historičara Hamdije Kreševljakovića, koji bilježi da se Feriz-beg 1509. godine molbom obratio Vijeću umoljenih u Dubrovniku da mu pošalju adekvatne majstore za gradnju hamama, što ukazuje na to da tada nije bilo domaćih majstora za gradnju ove vrste.

Firuz-begov hamam spominje se u Čekrekčinoj zakladnici iz 1526. godine, a u jednom sačuvanom dokumentu zabilježen je iznos kirije koji je plaćen Firuz-begovom vakufu za iznajmljivanje hamama. Zakup je plaćen 6.600 akči, što je bilo znatno više od kirija za ostale hamame koji su bili u upotrebi u tom periodu. Razlog visine kirije nije ležao u veličini ili posebnoj opremljenošću već u izvanrednoj lokaciji hamama koji se nalazio u samom središtu sarajevske Čaršije.

Ovaj je hamam bio takozvani čiftehamam, gdje su prostorije za muškarce i žene bile odvojene. Voda, bez koje hamam ne bi mogao biti funkcionalan, dovedena je s vrela iz sela u Mrkovićima i vrela na Sedreniku. Iako se hamami većinom vežu za islamsku arhitekturu, Firuz-begov hamam posjedovao je i bazen zvani mikva, koji je služio za tevillu, odnosno ritualno kupanje Jevreja, gdje nisu mogli ući pripadnici drugih vjera.

Godine 1810. propala su kubeta hamama, pa je ostao zatvoren punih četrdeset godina, dok ga mutevellija ovog vakufa hamam nije prodao tada vrlo utjecajnom Fadil-paši Šerifoviću. Društvo arheologa 1894. u izdanju Elaborat arheoloških istraživanja – Firduz-begov hamam spominje kako je hamam pred sami početak Prvog svjetskog rata gotovo u potpunosti srušen. 

Istočni, slobodni dio istorijske cjeline, gdje su vidljivi arheološki ostaci hamama, kasnih osamdesetih godina XX vijeka dobija ugostiteljsku namjenu. Ovdje se otvara ljetna kafana sa galerijom, koja se koristi sve do 2007. godine.

Ste godine Fabrika duhana Sarajevo postaje jedini vlasnik cjelokupnog područja gdje se nalazio Firuz-begov hamam. ​Cilj je bio da se hamam revitalizuje i rekonstruiše, pretvori u muzej i umjetničku galeriju. Nakon što se pristupilo revitalizaciji objekta donešena je odluka da je na ovom objektu neophodno sprovesti arheološka istraživanja, a za koje je angažovano “Društva arheologa 1894”. 

Cilj je bio da se hamam revitalizuje i rekonstruiše, pretvori u muzej i umjetničku galeriju. Nakon što se pristupilo revitalizaciji objekta donešena je odluka da je na ovom objektu neophodno sprovesti arheološka istraživanja a za koje je angažovan tip “Društva arheologa 1894”.

Cilj arheološkog istraživanja bio je da se utvrdi postojanje ukupne arhitekture Firuz-begovog hamama. Tako su otkrivene kurne-klupice od kamenih ploča i velik broj pokretnog arheološkog materijala kao što su fragmenti keramičkih posuda tipične za osmanski period, fragmenti keramičkih cijevi, veliki broj karakterističnih lulica, veliki broj novčića (uglavnom akči), fragmenti stakla i porculanski posuda, nakit, kože, mašice, nargile, ćeramide i još mnogo toga.

Kao najzanimljiviji nalaz predstavlja nakit koji se sastoji od jednog zlatnog fragmenta i mesingane zaštitne hamajlije. Firuz-begov hamam je jednim dijelom oblikovao i uticao na razvoj grada i život ljudi u njemu tokom 16. i 17. stoljeća. Rekonstrukcijom ovog vrijednog objekta, simbola jednog vremena, BuH dobija nacionalni spomenik neprocjenjive vrijednosti.

Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika je 2008. godine Firuz-begov hamam proglasila nacionalnim spomenikom.

I danas je ovo arheološki lokalitet na čijoj se istočnoj strani nalaze ostaci objekta, a na zapadnoj devastirani objekat podignut na ostacima hamama.

Do 2007. godine pristup istočnom dijelu je bio omogućen svim posjetiocima, s obzirom da je ljeti na ovom mjestu bila u funkciji otvorena kafana sa galerijom. Danas je cjelokupan posjed ograđen i nije moguć slobodan pristup ovoj cjelini. Kompletan kompleks potpuno je zapušten.

Ovaj spomenik jedan je od 101. nacionalnog spomenika koji se nalazi na području Sarajeva. Priče o tim spomenicima dio su projekta "101. medijska priča o nacionalnim spomenicima u Sarajevu" kojeg provodi Udruženje "Bosanski stećak" s ciljem promocije kulturno-historijskog nasljeđa Bosne i Hercegovine.

Projekat podržava:

 

BNN.BA