Šoja o Macronu, desničarskim pokretima, asimilaciji migranata na tlu Evrope i "nevidljivom raspadu EU"

Slobodan Šoja, historičar i bivši ambasador BiH u Francuskoj za BNN

Šoja o Macronu, desničarskim pokretima, asimilaciji migranata na tlu Evrope i "nevidljivom raspadu EU"

20.06.2017 - 14:05
Intervjui

Emmanuel Macron nova je politička figura na francuskoj, ali i evropskoj političkoj sceni. O tome da li će ovaj mladi francuski lider uspjeti rukovoditi najvećom zemljom Zapadne Evrope i Evropske unije za BNN.BA govori Slobodan Šoja, historičar i bivši ambasador BiH u Francuskoj.  Šoja se osvrnuo i na jačanje desničarskih pokreta u Francuskoj, opasnost odnosno bezazlenost nacionalističkog Nacinalnog fronta, izbjeglički val koji pogađa Evropu i asimilaciju migranata, "nevidljivi raspad EU" kojeg je pokrenuo Brexit, položaj BiH u EU te Kinu koja ima sve predispozicije da obilježi historiju 21. stoljeća...

Slobodan Šoja

- Oči Evrope proteklih mjeseci uprte su u Francusku u kojoj su ojačali desničarski pokreti, jeste li očekivali sadašnji ishod?

Prije bih kazao da je neznatno ojačao istinski ljevičarski pokret oko njegovog novog lidera koji se zove Jean-Luc Mélenchon. Desnica je odavno dominantna u Francuskoj jer prave ljevice već dugo u Francuskoj, kao uostalom i u Evropi i u perifernom dijelu te Evrope koji se zove Bosna i Hercegovina, zapravo nema. Formalno da, ali suštinski ne. Prateći pažljivo prilike u Francuskoj, vidio sam da je davno odlučeno ko će biti budući predsjednik. To je današnji, osmi predsjednik Pete Republike, Emmanuel Macron, sticajem okolnosti ljevičar, a po uvjerenju desničar. I na Francusku je, izgleda, došao red, da mediji u službi kapitala sugerišu građanima koga moraju zaokružiti. Ja sam, izgleda pogrešno, vjerovao da će Francuzi ipak izabrati nekog degolistu, istinskog tradicionalnog desničara, za predsjednika. To bi se vjerovatno i dogodilo da su degolisti ponudili nekog boljeg kandidata. I zato će možda jednog dana, kad se neke tajne stvari saznaju, biti zanimljivo odgovoriti na pitanje kako je to moguće da su višedecenijske najjače partije Pete Republike, degolistička i socijalistička, svjesno ili nesvjesno kandidovale slabe kandidate bez harizme za predsjedničke izbore. Upravo to je omogućilo jednom mlađanom tehnokrati britke inteligencije i još veće ambicije da pobijedi. O lošim kandidatima (Benoît Hamon, sa ljevice, i François Fillon, sa desnice) danas više niko ne priča. Oni su bili poput trkača na atletskim mitinzima koji krče put onom koga svjetla očekuju u finišu. Poslije trke svi ih zaborave.

No bilo kako bilo, Francuska je željela predsjednika koji je okrenut Evropi, a Evropa i bogati svijet su baš željeli da to bude Emmanuel Macron. Zadovoljna je sigurno Evropa, a Francuska to tek treba postati, ukoliko Macronov mandat bude uspješan, kao što ga je najavio i kao što mu treba vjerovati. Novi predsjednik nema još 40 godina, nedovoljno je poznat Francuzima, ali čini se da gori od želje da pokaže svoju snagu i nametne novi stil. Mediji su mu naklonjeni, ponekad i tragikomično. Neki mediji, kao na primjer televizija BFM, je već počela praviti kult ličnosti od Macrona. Mladi predsjednik bi lako mogao postati prva žrtva te medijske farse.

Macron pokušava na svaki način da dobije većinu jer bi u protivnom dobio premijera koji će mu diktirati ekonomsku i socijalnu politiku i iz čije sjene će teško izići. Jedina prava opozicija Macronu u ovom trenutku je degolistička partija Les Républicains. Ako ih Macron razbije kao što je namjerio, olakšaće sebi vlast, ali će napraviti političku nestabilnost i pustoš koje bi mogle skupo koštati Francusku. I zato bi u ovom trenutku za Francusku, po mom mišljenju, mnogo bolje bilo da degolisti osvoje parlamentarnu većinu. Sa predsjednikom koji je simbol dinamike i promjena i sa vladom koja je garant tradicije, iskustva i znanja, u jednoj sretnoj i prirodnijoj simbiozi desne ljevice i desnice, Francuska bi dobila snažnu i stabilnu vlast.

Što se tiče desničarskih pokreta o kojim govorite, oni zaslužuju da se definišu drukčije, kako bi građani BiH bili dobro i pravilno informisani, naročito zato što će ti pokreti, doduše značajno reformisani i znatno umjereniji, predstavljati budućnost Francuske, ali i nove Evrope. Osnovna karakteristika tih pokreta, naročito u zemljama stare Evrope, biće antievropsko usmjerenje i okretanje vlastitoj naciji odnosno državi. Nacionalni front koji vodi Marine Le Pen pripada tom desnom pokretu, ali za njega se ne može i ne smije tvrditi da je fašistički, kao što se to zna kazati. To je i tendenciozno i potpuno netačno, naročito kad se ima u vidu da je 11 miliona Francuza za glasalo za Marine Le Pen u drugom krugu predsjedničkih izbora. To je partija o kojoj svakako ne treba pohvalno govoriti, ali današnje horske i neznalačke kritike Nacionalnog fronta mogu samo unijeti dodatnu konfuziju. Ukratko, nisu anđeli, ali nisu ni đavoli.

- Vjerujete li da će Marine Le Pen odustati od ideologije koju zagovara ili da će i dalje jačati? Kako komentarišete njenu izjavu da je Macron "samo plastična lutka obučena u skupo odijelo da glumi predsjednika"?

Šta je zapravo ideologija Nacionalnog fronta o kojoj se toliko i sa toliko neznanja govori? To je veliko pitanje. U BiH to skoro niko ne zna ili ima potpuno pogrešnu ideju. Najkraće, u evropskom kontekstu posmatrano, to je ideologija koja privileguje Francusku, a ne Evropu i to nije ništa nelegitimno niti u Evropi nepoznato. U francuskom kontekstu gledano, to je ideologija koja se naslanja na konzervativnu tradiciju i koja romantično i neobjektivno zalijeva samo francusko stablo koje jest dominantno, ali nije jedino u jedinstvenoj francuskoj šumi. Uprkos tome, Nacionalni front ne predstavlja opasnost na koju mnogi neznalački upozoravaju. Tokom završenih predsjedničkih izbora pravu opasnost za Macrona nije predstavljao Nacionalni front nego pokret France insoumise (Nepotčinjena Francuska), koji vodi Mélenchon. Mediji, kako francuski, tako i svjetski, svjesno ili nesvjesno pravili su od Nacionalnog fronta globalnu opasnost, ali su se i desnica i ljevica više plašili, a i danas plaše, Mélenchona. Harizmatičan, inteligentan, šarmantan i slatkorječiv političar, Mélenchon djeluje veoma ubjedljivo i plijeni pažnju. Njegov program, ozbiljan i ambiciozan, ima za cilj dostojanstvo čovjeka i socijalnu pravdu. U bogatom svijetu to danas nije u modi i zato ga se plaši i desna ljevica i desnica u Francuskoj.

Što se tiče Nacionalnog fronta, iako se ne nimalo ne radi o partiji koja služi za primjer, treba bez predrasuda pročitati 144 obećanja te partije. Hladna glava vidjeće da tamo nema ništa pretjerano uznemirujuće na univerzalnom nivou što bi moglo ostaviti mogućnost da se radi o nekoj opasnoj partiji, ali nije bezazleno to što je ona u stalnom usponu. To je jedan od razloga zašto se u narednom periodu ne može očekivati da će odustati od svoje ideologije. Drugi razlog je što u političkom životu Francuske ostaje vječno pitanje: Evropa ili Francuska, a Nacionalni front po tom pitanju nema dilemu i lider je antievropskog pokreta, odnosno pokreta koji ostaje trajno prožet iznad svega francuskim interesima. Jedino što se može mijenjati je retorika. Ona se može ili radikalizovati ili postati umjerenija. Ja sam ubijeđen da će postati umjerenija jer je to jedini način da Nacionalni front osvoji vlast u Francuskoj. U protivnom ostali bi prepoznatljivi kao grupa galamdžija koja voli praviti scene.

Sa druge strane, predsjednik Macron je pristalica politike "i Evropa i Francuska" i ta je politika trenutno jača u odnosu na politiku "Evropa ne, Francuska da". U toj dvojnosti odvijaće se politička budućnost Francuske, ali vrijeme radi za Nacionalni front. Što se prije ova partija reformiše, prihvati manje konzervativne i dijelom diskriminacijske ideje, postane otvorenija i umjerenija, prije će doći na vlast.

U toj budućnosti, međutim, neće biti mjesta za Marine Le Pen. O njenim izjavama u kojima vrijeđa novog predsjednika ne treba mnogo razmišljati, one su dio interne političke borbe i pravljenja scena o kojima sam govorio, a i u skladu su sa nadmenom politikom Nacionalnog fronta gdje su samo oni dobri a svi ostali loši. Stvari su malo drugačije, barem za sada. Marine Le Pen se u predsjedničkoj debati uoči izbora, u srijedu 3. maja, pokazala potpuno nedostojna visoke i skoro svete dužnosti predsjednika Francuske Republike. Bila je neubjedljiva i nepripremljena i ako želi dobro svojoj partiji i Francuskoj, trebala bi napustiti kormilo stranke. To nije isključeno i iz drugih razloga, naročito ako Nacionalni front vrlo brzo krene u unutrašnju reogranizaciju i ideološku transformaciju. U svakom slučaju, za razliku od njene partije, Marine Le Pen pripada prošlosti, a ne budućnosti. Za Evropu ona je, doduše, idealan vođa te partije i Evropa bi voljela da Marine Le Pen ostane na njenom čelu jer nikad neće okupiti dovoljno pristalica koji bi ugrozili proevropsku orijentaciju Francuske koja je postala očigledna poslije posljednjih izbora. Onog dana kad Nacionalni front, javno ili tajno, zatraži Marine Le Pen da odstupi, biće to znak da počinje era laganog udaljavanja Francuske od Evropske unije.

- Koliko je stanje u Francuskoj u ovom pogledu drugačije nego za vrijeme kada ste vi boravili u toj zemlji, da su na površinu "isplivali" pojedinci i grupe koji su se godinama krili pod krinkom "demokratije"?

Promjene su koliko logične toliko i očigledne. Ali ono što se desilo u posljednjih godinu dana je zadivljujuće i iznenađujuće. Izgleda kao da je neka bomba bačena ili pala u političko tkivo Francuske i napravila rasulo i haos, a možda i duboke rane koje su još nevidljive. Jedna od ključnih partija u istoriji Francuske, partija koju je 1905. osnovao Jean Jaurès, Socijalistačka partija, je na izdisaju, a njen faktički ubica je aktuelni francuski predsjednik. On trenutno pokušava da razbije i degolističku partiju LR (Republikance) što će ići nešto teže ili nikako. Postavlja se logično pitanje šta je cilj takve politike? Ako je cilj uništenja tih dviju partija stvaranje jednog jedinstvenog patriotskog francuskog bloka koji ne želi više podjele društva na ljevicu i desnicu, to bi onda bilo lijepo i romantično, ali to je faktički nerealno i nemoguće. Svijet ipak počiva na razlikama koje se u današnje vrijeme sve brže pojavljuju i artikulišu. Ako je, pak, cilj stvaranje proevropskog francuskog liberalnog bloka koji objedinjuje ljevicu i desnicu samo na evropskom nivou, postavlje se drugo logično pitanje ko će tom bloku biti opozicija u Francuskoj? Jedini koji ostaju bili bi ekstremna ljevica i ekstremna desnica.

Zato se meni čini da je sve ovo jedna veoma opasna igra u kojoj se oportunisti s lijeva i s desna poigravaju sa francuskom političkom tradicijom pod plaštom logične i prihvatljive potrebe imperativnog političkog jedinstva Francuske. Preciznije bi bilo kazati da su socijalisti desne i liberalne orijentacije, plašeći se smjene vlasti u Francuskoj i dolaska prave desnice na vlast, našli dobru formulu da ostanu na vlasti tako što se više ne bi okupljali na ljevici već u centru političkog života.

Francuzi su toj grupi neiskrenih ljevičara – koje ja zovem desni ljevičari – dali odličan nadimak: „gauche caviar“ (ljevica koja voli kavijar). Birajući između ubjeđenja i novčanika, opredijelivši se za novčanice, ti se salonski bivši ljevičari sve više pomjeraju prema političkom centru. Taj je centar zapravo i omogućio Macronu da dobije izbore i pokušaće mu pomoći da dobije parlamentarnu većinu. Francuska trenutno preživljava potpuni poremećaj jedne sretne ravnoteže lijevih i desnih snaga koje su godinama i decenijama uspješno vodile francusku politiku. Okupljanje svih na jednom mjestu je jednostavno nemoguće. A ako bi se prividno pokazalo mogućim, ono bi, plašim se, bilo upereno protiv određene grupe stanovništva, tačnije onih koji nisu bogati. To bi mogla postati klica pobuna, štrajkova i nemira.

- Koliko je izbjeglički val odnosno dolazak migranata promijenio situaciju u Francuskoj? Zašto je baš Francuska kao zemlja sa najbrojnijim muslimanskim stanovništvom u Evropi najčešće meta takozvane Islamske države?

Izbjeglički val o kojem govorite je prirodan nastavak novog povoda za fenomen koji je 1978. definisao Jean Delumeau kao "Strah na Zapadu", opisujući period od 14. do 18. vijeka u Evropi. U novoj formi, taj strah postaje dominantna materija za manipulisanje masama, a Francuska je jedna od zemalja koja već dugo proživljava izbjegličke talase iz islamskog svijeta, uglavnom istog onog koji su nekad bili francuska kolonija. Mislim prije svega na zemlje Magreba, kao i niz drugih zemalja Afrike. Paralelno s tim neprestanim procesom imigracije muslimanskog stanovništva u Francusku, traje i proces kobnog nesporazuma između starosjedilaca i došljaka. Nesporazumi su uslovljeni mnogo više zbog različitih mentaliteta nego zbog religije, ali u vrijeme irupcije religije u javnom životu koji živimo, religijski faktor se sve snažnije podvlači i provlači. Mentalne razlike, međutim, ne treba nikad zaboraviti. Da bi se bolje razumjelo ovo o čemu govorim, posmatrajmo šta se dešavalo sa Česima, Slovacima, Poljacima, Mađarima, Rumunima, Bugarima, Jugoslovenima... koji su se od devetnaestog vijeka useljavali u Francusku.

Statistike kažu da se od svih naroda Česi prvi potpuno asimiliraju, već od druge generacije, a i ostalima ne treba mnogo više vremena. Doseljenici iz islamskog svijeta se teško ili nikako asimiliraju, što je manje bitno, ali oni teško ili nikako prihvataju francuske zakone i tradiciju, što je mnogo bitnije i opasnije. Nezapadni čovjek nikad nije mnogo volio red i zakone, tumačio ih je kako on želi i gledao radije da ih izbjegava nego poštuje. Skoro niko u BiH ne zna da je istim zakonom kojim je zabranjena burka, u Francuskoj zabranjeno i javno isticanje ili nošenje prevelikog krsta odnosno križa. Ukratko, do nesporazuma u Francuskoj dolazi više zbog nepoštivanja zakona nego zbog vjerske pripadnosti. Realno gledano, suludo je očekivati da će Francuska mijenjati zakone i pravila koji su dubinski i suštinski dio vlastite bogate i u svijetu prepoznatljive tradicije, samo da bi zadovoljila nekoga kome su zakon i red često pri dnu ljestvice prioriteta. Tako dolazimo da apsurdne situacije i fatalnog paralelizma u kojem djeca iz različitih tradicija u Francuskoj idu u iste škole, zajedno uče Lafontenove basne, dive se velikim francuskim umovima, a kad porastu počnu da mrze i ljude i sistem i državu u kojoj su se školovali. Radi se naravno o neznatnom postotku, ali bučnoj i vidljivoj grupi ružnih i smrtonosnih namjera. Naravno, nikad ne treba zaboraviti da većina muslimana prihvata i voli svoju Francusku i poštuje njene zakone, ali ova šačica ljudi neće još dugo ostaviti Francusku na miru. Mržnja je kod tih opasnih otuđenika, istih onih kao u Egiptu, otišla toliko daleko da povratka više nema i tu mržnju može ugasiti samo smrt. Smrt koja, na žalost, rađa novu mržnju. I tako u krug. Na žalost, Francuska je na meti i ostaće na prioritetnoj meti terorista, ali koja evropska snažnija zemlja je danas pošteđena od terorističkih napada? Izlazak iz ovog začaranog kruga nije samo u antiterorističkoj borbi, obavještajnim praćenjima, vojnim pohodima i kaznenim ekspedicijama... već u potpuno novoj kulturi ponašanja na planetarnom nivou, u humanizaciji politike i obrazovanja, njegovanju zajedničkih vrijednosti i još mnogo toga.

- Koliko je izlazak Velike Britanije poljuljao EU koja je do tada važila za "čvrst stub"? Jesu li potrebne neke inovativne politike koje će ustabiliti i očuvati taj savez zemalja, kako ga vidite u budućnosti?

Velika Britanija jest bila "čvrst stub", ali je meni istovremeno ličila i na evropski satelit. Kao što su unutar zemlje Britanci stalno bili podijeljeni na slabo zagrijane Evropljane i gorljive antievropljane, Britanci su prema Evropi vodili paralelnu i dvoličnu politiku koja je uvijek imala jedan logičan i legitiman cilj: britanski interesi prije svega. Sa Engleskom je Evropa predstavljala izuzetno moćan savez i nesumnjivo je da je njen izlazak iz EU izazvao veliki potres. Ja čak tvrdim da je ovo zasad nevidljivi početak raspada Evropske unije. Zato se grčevita borba za njeno očuvanje instinktivno se do maksimuma pojačala upravo u trenucima kad se saznao ishod britanskog referenduma o izlasku iz EU. Koga nema, bez njega se i može, kaže narod, a Brisel dodaje i da se mora. Ja ne sumnjam da će dehumanizirana briselska mašinerija onog trenutka kad se postigne finansijski sporazum vrlo lako i skoro jednim potezom "delete" izbrisati britanske zvanične tragove u Evropi, ali će teško zaustaviti proces hlađenja prema evropskoj ideji u mnogim zemljama koje imaju dug i predug staž u Evropskoj uniji.

Evropa se, to svi znaju i niko u sebi ne spori, sastoji od nekoliko Evropa, najmanje tri. Postoji stara Evropa u kojoj je evropska ideja snažno gorjela, sad gori oslabljenim svjetlo, sa prekidima i intervalima. Upravo u njoj sve više jačaju suverenistički pokreti poput Nacionalnog fronta o kojem sam govorio. Ta Evropa u budućnosti može biti samo konzervativnija i sve više nepovjerljivija prema proširenju. Postoji druga, mlađa Evropa koja se naslanja na staru Evropu i koja u Evropi i dalje vidi najbolje rješenje za sebe i ostale evropske zemlje. Treća Evropa su neke zemlje koje ili imaju problem zbog Evrope ili prave probleme Evropi, mada to ne znači da bi dokinuli ideju Evropske unije.

A četvrta Evropa je čekaonica u kojoj sjede one zemlje koje bi, uprkos sve većim i komplikovanijim pitanjima koja muče Evropsku uniju, već sutra postale njene članice. Zato nije čudo što stara Evropa najavljuje prelazak na sistem "Evrope više brzina". Francuska i Njemačka će predvoditi taj sistem koji u suštini i nije nov jer još od devedesetih godina prošlog vijeka taj koncept je realnost: odavno već postoji Evropa u dvije brzine jer je 19, a ne svih 27 zemalja u eurozoni.

Signal ključnog evropskog dvojca da se okreću Evropi u više brzina najviše zabrinjava istočne zemlje jer ne žele vegetirati kao drugoligaši. Plaše se takođe povratka protekcionizma na zapadu, a ni po koju cijenu ne žele da se sužava zajedničko unutrašnje tržište na prostoru Evropske unije. Uz to, istočne zemlje žele da se očuvaju četiri slobode protoka, odnosno razmjene imovine, kapitala, robe i ljudi. Osim ove podjele, Evropa je podijeljena i po linijama sjever i jug, socijaldemokrati i konzervativci... ali i po temama kao što su bankarska unija, fiskalna politika, spašavanje Grčke, migracije, azilanti i azilantske kvote, evropska odbrana itd.

Ovo posljednje potencira Francuska i već je najavila da tom pitanju pridaje veliki značaj i očekuje od svake zemlje da i materijalno i efektivno učine što je potrebno. To će biti teško ne samo zato što neke zemlje ne bi mogle pratiti one bogatije i snažnije, već zato što bi istočne zemlje po pitanju evropske zajedničke odbrane radije zadržale premoćnu ulogu NATO. Pa ipak, sve ovo što je navedeno ne smije nas odvesti pogrešnom zaključku jer uprkos svemu, Evropska unija je snažna i prilagodiva cjelina koja će u svakoj krizi i svakom izazovu pronaći, nekad lakše, a nekad teže, kompromisno rješenje koje će omogućiti kontinuitet Evropske unije sve do onog trenutka kad u staroj Evropi – koja će se u narednim godima ponašati elitistički i arogantno – dođu na vlast konzervativne i suverenističke partije koje će ozvaničiti kraj Evropske unije. Na njenom će se pepelu, međutim, izgraditi neka druga, skrojena po drugim pravilima i interesima jer evropska ideja ne može nestati. 

- Koliko BiH ima realne šanse da se priključi takvoj zajednici i da li će to prije nje, prema Vašem mišljenju, učiniti čak Srbija ili Crna Gora? Više puta u javnosti se spominjalo "predviđanje" koje kaže da će "BiH ući u EU dan prije nego se EU raspadne", kakvo je Vaše mišljenje o tome?

Upravo zato što je evropska ideja trajna kategorija, za BiH – koja će stalno biti na začelju zemalja koje se spremaju za ulazak u Evropsku uniju – najbolji bi bio status kandidata. Kad dobije taj status, a to ne bi smjelo biti nemoguće niti predaleko, onda bi se, uz hiljadu sretnih okolnosti, naša zemlja možda mogla ozbiljnije pozabaviti i sobom i Evropom. Kandidatski status otvara veliki broj vrata i samo od nas zavisi da li ćemo ih i kako ćemo ih otvarati a da ih automatski ne zatvorimo. Mnogo toga zavisi od nas samih, ali suštinske stvari, ipak, zavise od Evrope, odnosno Brisela. Ključno pitanje u ovom trenutku je da li Evropska unija želi ulazak BiH u tu zajednicu. Na to pitanje niko nam neće nikad dati iskren odgovor, niti se on može i očekivati. Moje je mišljenje da u ovom trenutku, uprkos svim izjavama - Brisel ne želi brzi ulazak Bosne i Hercegovine u EU, iz više razloga.

Tendencije i procesi u Evropi idu u pravcu koji je nepovoljan za bivše jugoslovenske države pod osmanskom prevlasti. Ujedno, Evropa stari i poput starice svakodnevno i sve više oboljeva od raznih bolesti. Umorna je, beskrajno umorna, od proširenja i potajno ga više ne želi. Bili bismo nekorektni i neobjektivni ako ne bismo imali razumijevanja za taj stav, a najbolje bi nam bilo da se pogledamo u ogledalu. Takođe, razmislimo malo o desetinama hiljada ljudi koji ne vjeruju u vlastitu budućnost u našoj zemlji. Zašto bi Evropa vjerovala više u nas od nas samih? A mi moramo vjerovati u sebe i svoju budućnost, bez obzira na to što već duže od dvije decenije živimo nezapamćen politički i moralni sunovrat. Bez obzira na to što se na horizontu narodnih nadanja već predugo ne pojavljuje niko ko bi makar malim dijelom bio dostojan da predvodi narod i građane u teškim izazovima. Bolji dani će doći, sporije nego što bismo sanjali, ali moraju doći i po zakonima prirode i istorije. Evropska unija je jedino rješenje za Bosnu i Hercegovinu, ali dobro bi bilo kad bismo počeli razmišljati i malo drukčije. Ako bih parafrazirao jednu parolu iz komunističkog doba, kazao bih: "Spremajmo se kao da ćemo sutra ući u Evropsku uniju, ali se spremajmo i kao da nećemo ući ni za stotinu godina!" Bilo bi dobro da zadajemo sami sebi zadatke i da ih ispunjavamo nezavisno od toga šta traži ili misli Brisel. Dokažimo prije svega sebi, pa tek onda Briselu da možemo i moramo raditi bolje i odgovornije. Zaboravimo potpuno na imperativ ulaska u Evropsku uniju. Sve što radimo moramo znati da to radimo zbog nas a ne zbog Evrope. Da to više treba nama nego Evropi. Takva promjena ponašanja je veoma teško ostvariva, ali nije nemoguća. A jedino ona je spasonosna. Ne okrećimo se Evropi, okrenimo se sebi, to će jednog dana biti isto.

Idealno, tačnije malo vjerovatno, rješenje bilo bi da se u svim zemljama Balkana koje su dugo bile pod osmanskom prevlasti stvori jedna nova politička kultura koja bi od te zone napravila mini Evropsku uniju, prostor koji bi funkcionisao kao Evropska unija. Bio bi to prostor stalnih razmjena univerzalnih vrijednosti, prostor saradnje, razmjene i prožimanja, pozitivnog takmičenja… Bilo kako bilo, vrijeme koje je pred nama će sigurno približiti balkanske zemlje jedne drugima, ma kako to nekima bilo nepotrebno ili nepoželjno. Hod istorije je neumoljiv, a istorija je uvijek spajala nespojivo, naročito onda kad je to bilo neophodno i neizbježno. Ti dani će doći, a razum će kad-tad morati sletjeti i u Bosnu i Hercegovinu koju već dugo zaobilazi u širokom luku, toliko široko da će se uskoro umoriti.

- Bavite se i ulogom Kine u savremenom svijetu, nedavno ste objavili tekst o kineskoj inicijativi "Pojas i put". Zašto mislite da Kina može promijeniti svijet?

Zato što u ovom trenutku to ne može uraditi niko drugi i zato što to nije pitanje novca i moći. Ovdje je posrijedi stvaranje jedne sasvim nove političke i ekonomske kulture u svijetu koju nose i predlažu Kinezi. Ona podrazumijeva iskrenu saradnju bez predrasuda i stalno traženje zajedničkih interesa kao preduslova za opšte bogaćenje svih koji imaju dobre namjere, a nemaju straha i predrasuda.

Konfucije je, prije dvije i po hiljade godina smatrao da na ljestvici moralnih vrijednosti ljubav prema čovječanstvu ide u sam vrh. Aktuelni kineski predsjednik Xi Jinping odnedavno želi da se stvori „zajednica zajedničke budućnosti čovječanstva“. Nije mi namjera da poredim predsjednika Kine sa Kunfucijem, već da ukažem da najviši zvaničnik uskoro najmoćnije zemlje na svijetu srećno ostaje na tragu najmudrijih ljudi svoje zemlje koji su u uspjehu čovječanstva vidjeli i uspjeh vlastite zemlje. Ova plemenita filozofija dijelom objašnjava jednu činjenicu koju istoričari znaju, a koja je današnjem svijetu malo poznata: da je Kina jedina velika zemlja na svijetu koja nikad u svojoj istoriji nije vojno napala neku drugu zemlju ili vojno intervenisala bilo gdje u svijetu. To Kini daje moralno pravo da ponudi svijetu novu filozofiju upravljanja svijetom. Kineska inicijativa „Pojas i put“, savršen je primjer ovog o čemu govorim. Ideja izgradnje novog i modernog puta na tragu drevnog „Puta svile“ je nevjerovatno zadivljujuća jer to ne bi bio samo novi put, on bi uveo u svakodnevni život zemalja kroz koji prolazi nove navike i razmišljanja koja su važna za opšti i materijalni napredak ljudi. Ulog je veliki, ogroman i on se ne odnosi samo na Kinu već i na cijeli svijet.

Moglo bi se zapravo kazati da, ukoliko bi se inicijativa svela samo na Kinu i ukoliko bi se ona ticala samo Kine, onda ona ne bi imala svog smisla. Ovako grandiozno zamišljena inicijativa ne počiva na sebičnosti već na zajedničkoj koristi. Ekonomski aspekt inicijative jeste centralni i važan aspekt, ali ukoliko ekonomska saradnja nije praćena jačanjem odnosa među narodima, prožimanjem zajedničkih vrijednosti, građenjem duha mira, bliskosti i prijateljstva... onda ova inicijativa nema svog smisla. Puni smisao dobija tek onda kad omogući svestranu saradnju i društvene promjene na bolje u svakoj zemlji. Ukoliko bi ideja bila masovno i iskreno prihvaćena i sprovedena, mogla bi preporoditi naš svijet. Zato sam i tekst koji pominjete naslovio: „Inicijativa Pojas i put kao paradigma nade novog čovječanstva".

Kina je zemlja u strelovitom i stalnom usponu. Ali kineski snažan ekonomski razvoj odvija se u jednom teško bolesnom svijetu koji postaje sve opasniji. Borba za moć i bogatstvo praćena je ratovima, sukobima, rušenjima, pustošenjima, eksplozijama, ubistvima, izlivima mržnji... Teško će se moći objasniti običnom građaninu bilo koje zemlje da ne postoji drugi put i da ne postoji drugi i humaniji način bogaćenja. A drugi način postoji. Njega je ponudila Kina, samo ga treba dobro i bez predrasuda upoznati i prigrliti. Svijet o kojem sanjamo i trebamo sanjati je svijet pravičnog dijeljenja zajedničkog dobra, svijet zajedničke akcije u izgradnji srećnijeg društva jer samo srećna i zdrava društva stvaraju srećne građane.

Kina nudi čvrste temelje nove konstrukcije svijeta, građevine koju sve negativne oluje povezane za bešćutnom gramzivosti teških posljedica ne mogu srušiti jer ta građevina počiva na onome što se zove nada i savjest čovječanstva. Taj svijet budućnosti je naročito važan sa vrijednosne i univerzalne tačke gledišta. Ono što je važno je da su se na starom „Putu svile“ već posadila i pustila da rastu stabla mira, saradnje, ekonomskog prosperiteta, otvaranja, bliskosti, dobronamjernosti, inkluzije, zajedničkog učenja, svestranih dobiti... Onaj ko želi vidjeti, to će sigurno primijetiti i biti zahvalan onima koji su sadili. Ukratko: Kina će obilježiti istoriju 21. vijeka i to će donijeti dobro planeti.

                           Pripremila: A.Zornić 

Izvor: 
BNN.BA